ABCOUDE - De Grieken reageren op de miljardenhulp met stakingen en protesten. Stank voor dank dus van het land dat maar liefst 110 miljard aan noodleningen krijgt van de EU en het IMF. Maar was een andere oplossing mogelijk? En wat kost Griekenland uw portemonnee? En welke andere landen kunnen het slachtoffer worden van speculatiegolven?

Griekenland kreeg onterecht de euro
Griekenland heeft al vanaf de eerste dag problemen met de euro. Het land kwalificeerde zich met de hakken over de sloot om op 1 januari 2002 de euro in te voeren, met 11 andere lidstaten van de Europese Unie. Althans, volgens de voorlopige cijfers van dat moment. Toen de definitieve cijfers kwamen, bleek dat Griekenland toch niet aan de eisen had voldaan, en dus de euro niet had mogen invoeren. Het besluit werd echter niet teruggedraaid.

Regering sjoemelde
In 2009 wint de socialist Giorgios Papandreou de verkiezingen. Hij neemt het roer over van de conservatief Kostas Karamanlis. Bij zijn aantreden doet Papandreou een onaangename ontdekking. Zijn voorganger heeft op grote schaal gesjoemeld met de boeken van de overheid. Waar de regering Karamanlis aan de Europese Unie een begrotingstekort opgaf van 6 procent, was dit in werkelijkheid bijna 13 procent.

Vertrouwen weg
Zoals altijd draait de financile wereld om vertrouwen. Nadat het gesjoemel aan het licht komt en bij een herberekening het werkelijke begrotingstekort op zelfs bijna 14 procent blijkt te liggen, is de Europese Commissie woest, verliezen de financile markten het vertrouwen en worden Griekse staatsleningen door de kredietbeoordelaars afgewaardeerd tot junk. De banken weigeren de facto het land nog verder geld te lenen, waardoor Griekenland al op korte termijn in de problemen zal komen met de herfinanciering van oude leningen. Bovendien komt de euro onder druk te staan en lopen andere zwakkere Europese landen het risico besmet te raken met de Griekse vertrouwenscrisis.

Volgende doelwitten: Spanje, Portugal, Ierland
Net als bij de bankencrisis van 2008, kan een vertrouwenscrisis besmettelijk werken. Griekenland is dan wel het zwakste land van de eurozone, het is niet het enige zwakke land. Al snel was er sprake van dat de crisis zou kunnen overslaan op Portugal, Spanje en Ierland. Portugal behoort traditioneel tot de zwakkere landen van de Europese Unie. Voor Spanje en Ierland gold dat in het verleden ook, maar in het laatste decennium waren juist zij in opkomst. Ierland groeide uit tot n van de rijkste landen van Europa. De levensstandaard in Spanje passeerde die in Itali. Toch zijn Ierland en Spanje erg kwetsbaar gebleken voor de financile instabiliteit die het gevolg is van de kredietcrisis.

Itali
Maar er is nog een trio landen waarvan de stabiliteit ondermijnd kan worden. Itali heeft nog altijd de hoogste staatsschuld van de Europese Unie: 115.8 procent van het bbp (per 31 december 2009, volgens Eurostat). Het land is niet meer dan gemiddeld geraakt door de kredietcrisis, maar de blijvend hoge staatsschuld in combinatie met de al jaren benedengemiddelde economische groei maken ook Itali kwetsbaar.

Belgi
Belgi heeft na Itali en Griekenland de derde hoogste staatsschuld van Europa, met 96 procent van het bruto binnenlands product. De hoge Belgische staatsschuld is een gevolg van de strijd tussen de taalgemeenschappen, waardoor het vroeger gebruikelijk was om elke uitgave in het ene deel van het land nog eens over te doen in het andere deel. Belgi heeft in de jaren negentig financieel orde op zaken gesteld, maar de taalstrijd speelt het land opnieuw parten. De kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde verdeelt het land nu al drie jaar. Politieke instabiliteit is het gevolg, terwijl de tekorten oplopen.

Verenigd Koninkrijk
Van het Verenigd Koninkrijk zou u misschien niet snel verwachten dat het het slachtoffer wordt van een financile crisis. Maar schijn bedriegt: nog in 1992 moest de Bank of England het Britse Pond uit het Europese wisselkoersmechanisme halen na een speculatiegolf door de Hongaars-Amerikaanse speculant George Soros.
De Britse staatsfinancin zijn sinds de kredietcrisis in korte tijd sterk verslechterd. De Britse staatsschuld is in drie jaar tijd opgelopen van 42,3 naar 71,4 procent van het bbp. En het Britse financieringstekort beloopt in het financile jaar 2009/2010 maar liefst 12,3 procent van het bbp. Dat is bijna even hoog als het Griekse tekort. Gelukkig neemt het Verenigd Koninkrijk geen deel aan de euro en vormen de Britse tekorten daardoor geen rechtstreekse bedreiging voor de stabiliteit van de eenheidsmunt.

Kiezen tussen kwaden
Hoewel een principile keuze eigenlijk zou vergen dat Griekenland niet door de andere eurolanden wordt geholpen, kwamen de eurolanden voor een keuze tussen twee kwaden te staan. Het toestaan van instabiliteit zou de euro verder hebben geschaad en mogelijk ook andere landen in gevaar hebben gebracht, met als eindpunt een veel grotere schade voor iedereen. En dus koos Europa ervoor om, onder strenge voorwaarden en samen met het IMF, de Grieken te hulp te schieten.

De hulpoperatie
De zestien landen van de eurozone en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) lenen het noodlijdende Griekenland 110 miljard euro. Daarvan komt 80 miljard voor rekening van de eurolanden en 30 miljard van het IMF. Nederland levert 5 miljard euro. In ruil voor de hulp moeten de Griekse overheidsuitgaven over drie jaar met 30 miljard euro zijn teruggebracht, waarmee het begrotingstekort in 2014 tot onder de 3 procent moet zijn gedaald.

Grieken kosten hoe dan ook geld
De Grieken kosten ons dus geld. Maar mogelijk was dit meer geweest als zij niet waren geholpen. Door het besmettingsgevaar naar andere landen, door de verzwakking van de euro, en doordat ook Nederlandse banken voor miljarden aan de Griekse overheid hebben geleend. Als Griekenland niet meer aan zijn betalingsverplichtingen had kunnen voldoen, had Nederland dus zondermeer ook een rekening gepresenteerd gekregen.

Winst en risico
Maar enig koopmanschap kan de overheid niet worden ontzegd. Griekenland betaalt ongeveer 5 procent rente voor de leningen die het van Nederland, Europa en het IMF krijgt. Dat is voor de Grieken goedkoop: zij konden nauwelijks nog lenen, of alleen tegen een veel hogere rente. Maar voor Nederland is het winstgevend. Nederland kan met zijn gunstige kredietrating namelijk al lenen tegen 1,5 procent rente. Net als bij de redding van de banken, zal ook de reddingsoperatie van Griekenland dus winstgevend zijn voor de Nederlandse staat. Mits natuurlijk, Griekenland niet alsnog failliet gaat.

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl