ABCOUDE - De Baltische Staten Estland, Letland en Litouwen ontwikkelden zich meer dan tien jaar lang zeer voorspoedig, met groeicijfers van wel 10 procent. Maar nu raakt ook de crisis deze landen het hardst. Toch zijn er kansen voor ondernemers. Zo moet er een kolossale kerncentrale van Sovjetmakelij op last van de EU worden ontmanteld. Dat creëert vraag naar duurzame energie. De EU stelt fondsen beschikbaar.

We praten over de Baltische Staten met Marjella Wingelaar. Zij is marktadviseur voor de EVD, het agentschap van het ministerie van Economische Zaken voor internationaal ondernemen en samenwerken.

Zakelijke omgang
Marjella Wingelaar: “Nederlanders zijn geneigd informeel met mensen om te gaan. Een Balt is veel formeler. De mensen zijn introvert, net als Scandinaviërs. Let er op dat u de ander laat vertellen en zelf niet te veel aan het woord bent. Als een Balt een probleem heeft en dat aan een Nederlander vertelt, kan deze vaak direct reageren door het probleem te bagatelliseren en gelijk met een oplossing te komen. Een Balt denkt dan dat u het probleem terzijde schuift. Het is beter om te zeggen dat u het probleem begrijpt, er over na zult denken en dat u misschien een oplossing weet.”

Verschillen tussen de landen
Volgens Marjella Wingelaar worden de landen wel vaak in één adem genoemd, maar zijn ze niet hetzelfde. “Estland is economisch meer gericht op Scandinavië. Estland is ook het modernste land, waar ze heel ver zijn op het gebied van technologie. Het Ests behoort tot de Finoegrische talen, net als het Fins en het Hongaars. Letland is meer gericht op Rusland, en Litouwen op Polen en Duitsland. Lets en Litouws zijn Baltische talen, die behoren tot de Indo-Europese taalfamilie. Litouwen kenmerkt zich verder door veel verschillende soorten kerken en geloofsgemeenschappen.”

EU-leden
Na de onafhankelijkheid van de Sovjetunie in 1991 streven de landen naar aansluiting bij West-Europa. In 2004 behalen ze het begeerde EU-lidmaatschap. De economieën van de landen groeien meer dan een decennium lang zeer fors, in de beste jaren zelfs met meer dan 10 procent.

Levensstandaard snel omhoog
In deze voormalige sovjetlanden lag de levensstandaard aanvankelijk ver beneden het gemiddelde van de Europese Unie. In het afgelopen decennium is er op dit terrein veel vooruitgang geboekt. In Estland is de levensstandaard tussen 1997 en 2008 volgens Eurostat gestegen van 42 naar 68 procent van het EU-gemiddelde, in Letland van 35 naar 56 procent en in Litouwen van 39 naar 61 procent. Door de crisis moeten de landen nu wel een stap terug doen.

Bevolking
Naar oppervlakte gemeten zijn de Baltische Staten iets groter dan Nederland, maar de bevolking is in vergelijking klein. Estland heeft 1,3 miljoen inwoners, Letland 2,2 miljoen en Litouwen 3,6 miljoen. De tendens in de bevolking is licht dalend. Dit wordt veroorzaakt door een laag geboortecijfer en door een geleidelijk in omvang dalende Russische minderheid. De Russische minderheid is in de Sovjettijd naar de Baltische Staten gekomen. De positie van deze minderheid is in de Baltische politiek soms een precaire kwestie.

Boom and bust
Sinds 2008 worden de landen hard geraakt door de kredietcrisis. Dit jaar krimpt de economie van Estland volgens Eurostat met 10,3 procent. De Litouwse economie krimpt met 11 procent en Letland levert zelfs ruim 13 procent in. Waarom juist de Baltische Staten zo hard worden getroffen, is een goede vraag aan de marktadviseur Baltische Staten van de EVD.

Teveel geconsumeerd
Marjella Wingelaar (EVD): “De Baltische staten zijn in 2004 toegetreden tot de Europese Unie. Er is in korte tijd veel geld vanuit de EU heen gegaan. Er kwamen veel Scandinavische banken naar de Balten waar de consument makkelijk geld kon lenen. Het waren landen waar ook veel outsourcing plaatsvond. De lonen stegen op gegeven moment veel sneller dan de productiviteit, waardoor de landen zich uit de markt prijsden. Er is veel geconsumeerd, maar niet gegenereerd. De andere Oost-Europese landen hebben minder geleend en hielden meer de hand op de knip.”

Faillissementen
Marjella Wingelaar: “Er gaan momenteel veel bedrijven failliet in de Baltische Staten. Dat komt ook door de grote overgang van een geleide planeconomie naar een vrije markt. Veel bedrijven zijn niet marktgericht. De bedrijven die het wel redden hebben vaak ervaring met de vrije markt.”

Energievoorziening
De grote kerncentrale Ignalina is een erfenis uit de Sovjettijd. Deze heeft voor veel discussie gezorgd tussen Litouwen en de Europese Unie. De Sovjet-centrale is technisch gezien een gemoderniseerde en vergrote versie van de beruchte kerncentrale Tsjernobyl. Hij staat in Litouwen, dicht bij het drielandenpunt met Letland en Wit-Rusland.

Sluiting Ignalina
De Europese Unie heeft in verband met de veiligheid van meet af aan ingezet op sluiting van deze centrale. Voor Litouwen is dit echter gemakkelijker gezegd dan gedaan. De enorme kerncentrale levert driekwart van de Litouwse elektriciteit en speelt ook een belangrijke rol in de energievoorziening van de buurlanden. Dat doet Ignalina bovendien heel goedkoop. In overleg met de EU is besloten de oudste van de twee reactors in 2004 te sluiten. De andere reactor sluit eind dit jaar.

Investeringen in energie
Volgens Marjella Wingelaar biedt de sluiting van Ignalina kansen voor Nederlandse ondernemers. “Er is in de afgelopen jaren niet veel gedaan om het energietekort op te vangen. De Europese Unie heeft fondsen ter beschikking gesteld om in energie te investeren.”

Marktverkenning
De EVD heeft eerder dit jaar een marktverkenning gepubliceerd over duurzame energie in de Baltische Staten. Wingelaar: “Er zijn grote investeringen te verwachten in de gebieden windenergie, stadsverwarming, biogas en vloeibare biobrandstoffen. Zonne-energie en aardwarmte zijn nieuw voor de Baltische Staten.”

Kansrijke sectoren
Wingelaar: “De Baltische Staten zijn niet echt kansrijk als afzetmarkt, maar zijn altijd kansrijk geweest als uitbestedingsmarkt. Door de goede opleiding en relatief lage lonen was de prijs-kwaliteitsverhouding goed. In de afgelopen jaren stegen echter de lonen en energieprijzen sterker dan de productiviteit, waardoor de Balten nu niet meer zo goedkoop zijn. Op dit moment gaan er veel bedrijven failliet. Dat biedt wel weer kansen. Er zal een heroriëntatie plaatsvinden waar het Nederlandse bedrijfsleven van kan profiteren.”

Meer informatie over de Baltische Staten vindt u op de pagina's van de EVD over Estland, Letland en Litouwen.

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl