ABCOUDE - Als u zaken wilt doen in Rusland is een goede voorbereiding essentieel, het gaat in stapjes en is een zaak van lange adem. Daarnaast kan men te maken krijgen met bureaucratie, willekeur van ambtenaren en corruptie. Maar vergis u zich niet: Rusland is ambitieus, wil aanhaken bij de wereldeconomie en daarbij is Nederland wél een van de belangrijkste handelspartners.

“Zaken doen in Rusland is complex. Zeker in vergelijking tot de rest van Europa. Het is een zaak van lange adem. Een goede voorbereiding is daarom nog belangrijker dan bij andere landen.” Aan het woord is Bert van Loon, marktadviseur Rusland voor de EVD, het agentschap van het Ministerie van Economische Zaken voor internationaal ondernemen en samenwerken.

Ongekende economische groei
Van Loon benadrukt dat bedrijven die zaken willen doen in Rusland die complexiteit goed moeten beseffen: “Maar Rusland wil meedoen in de wereld. Rusland heeft een ongekende economische groei doorgemaakt onder leiding van premier Putin maar men beseft ook dat Rusland niet alleen afhankelijk mag zijn van inkomsten uit de olie en gas industrie. Rusland wil zijn economie differentiëren en werkt hard aan bijvoorbeeld een sterke nationale landbouw, automotive en luchtvaart sector. En alleen dat al biedt volop mogelijkheden voor Nederlandse bedrijven.”

Blijf op de hoogte
Rusland is geen land dat u in zijn geheel kunt bedienen, want het land is zo groot dat het maar liefst negen tijdzones telt. En dan is het ook nog eens een complexe markt. Zaken doen gaat in stapjes. Volgens Van Loon is het verstandig om in de oriëntatiefase bijvoorbeeld eerst beurzen te bezoeken, vervolgens de sector goed te verkennen, dan proberen een netwerk op te bouwen en vooral het land zelf frequent bezoeken. Van Loon: “Het onderhouden van persoonlijke relaties en contacten met Russische partners is van essentieel belang. En als u eenmaal zaken doet moet u ook op de hoogte blijven van het land en de sector. Rusland is voortdurend in ontwikkeling.”

Toosten op succes
In Rusland zijn zakelijke besprekingen vaak formeel. U moet er dan ook rekening mee houden dat er een hele delegatie tegenover u zit bij die besprekingen. Zo’n delegatie bestaat bijvoorbeeld uit een gespreksleider, een of meer deskundigen en een notulist. Maar als eenmaal de gesprekken goed zijn verlopen, en u eenmaal een goede band heeft opgebouwd, gaat u uitgebreid eten en drinken. Daarbij is het heel gewoon om op allerlei aspecten van het leven te toosten, zoals op vriendschap en succes.

Respect voor oudere gesprekspartner
In Rusland moet u op allerlei manieren rekening houden met verschillende erfenissen uit de Sovjettijd. Een goed voorbeeld daarvan is de duidelijke samenhang tussen leeftijd, wijsheid en positie. Het is vanzelfsprekend dat een oudere gesprekspartner 'meer weet' en dus belangrijker is dan een jongere. Men moet dus respect tonen voor de oudere partner.

Een probleem daarbij is wel dat juist bij ouderen de taalbarrière erg hoog is en elk gevoel voor de westerse manier van zakendoen ontbreekt. Toch worden bijvoorbeeld vrouwelijke zakenlieden uit het westen volledig geaccepteerd. “En praat met Russen niet over politiek of over alcohol”, zegt Van Loon. “Praat bijvoorbeeld over cultuur of over sport. Het is een zeer trots volk dat aan tradities hecht, aan status

Contracten
Het verhaal gaat dat Russen contracten hebben om ervan af te wijken. Toch is het essentieel voor beide partijen om afspraken nauwkeurig op papier te zetten. Daarbij is het wel nodig om een juridisch adviseur in de arm te nemen die goed op de hoogte is van het Russische recht. En volgens Van Loon is het ook van groot belang om, naast een juridisch adviseur een eigen vertaler te hebben. “De EVD kan u daarbij helpen. Daarnaast zijn Nederlandse bedrijven ook geheel vrij om de Nederlandse ambassade in Moskou, het Nederlands Consulaat in St. Petersburg of het Netherlands Business Support Office (NBSO) in Ekaterinburg te benaderen voor advies".

Financiële crisis in Rusland
Ook Rusland is in de loop van 2008 hard getroffen door de financiële en economische crisis. De gevolgen zijn in alle onderdelen van de economie merkbaar. Toch doet Rusland heel hard zijn best om aan te haken bij de wereldeconomie. Van Loon: “Rusland werkt bijvoorbeeld hard aan de ontwikkeling van een financieel centrum in Moskou dat uiteindelijk de concurrentie moet aangaan met steden zoals London en New York. Om dit te bereiken versoepelen ze bijvoorbeeld de visumregels voor expats en hun familie, om zich in Moskou te vestigen. Dat is nog niet eerder gezien in Rusland.”

Cijfers en feiten
Rusland telt ongeveer 140,04 miljoen inwoners (schatting mei 2009). Voor 1 euro krijgt men, volgens de laatste wisselkoerscijfers, ongeveer 43 Russische roebels. Voor 2009 gaat de Economist Intelligence Unit (EIU) uit van een lichte daling van de inflatie naar 12,1 procent. Dit is weliswaar 2 procent lager dan het voorgaande jaar, maar blijft aan de hoge kant.

Salarissen
De salarissen liggen over het algemeen laag in Rusland, maar er is een enorm verschil tussen de grote steden en de regio. Volgens het Russische statistiekbureau Rosstat zijn de gemiddelde maandinkomens in drie jaar tijd met ruim 30 procent gestegen. Het gemiddelde inkomen in Moskou ligt nu op circa 35186.35 roebel (804 euro) per maand en in de regio ligt dit op circa 11728.78 roebel (268 euro) per maand. Salarissen voor medewerkers die bij buitenlandse bedrijven werkzaam zijn, liggen circa twee tot vier maal hoger dan de gemiddelde lonen. Om die reden is het voor Russen dan ook erg aantrekkelijk om voor een buitenlandse werkgever te werken.

Buitenlandse handel
Volgens cijfers van de EIU, CIA, EVD/CBS zijn de voornaamste handelspartners die uit Rusland invoeren: Duitsland, China, Oekraïne en de Verenigde Staten. Voor de uitvoer naar Rusland zijn dat Nederland, Italië, Duitsland en China zijn. De uitvoer uit Nederland naar Rusland was 6,57 miljard euro (2008). De invoer in Nederland uit Rusland bedroeg ongeveer 11,9 miljard euro (2008).

Nederland belangrijk agrarische exportland voor Rusland
Nederland behoort samen met Brazilië, Duitsland en Noorwegen tot de vier belangrijkste agrarische exportlanden en is de belangrijkste investeerder in de voedselverwerkende industrie. Rusland importeerde in 2007 voor 359 miljoen US dollar aan sierteeltproducten, waaronder planten, uit Nederland. De totale agrarische export uit Nederland naar Rusland bedroeg 1,7 miljard US dollar in 2007. De totale Russische uitvoer van agrarische producten naar Nederland bedroeg in 2007 151,4 miljoen US dollar.

EU belangrijkste handelspartner
De EU is de belangrijkste handelspartner van Rusland en neemt meer dan 50 procent van de totale buitenlandse handel van Rusland voor haar rekening. De belangrijke positie van de EU is toe te schrijven aan het feit dat de Russische export naar de EU wordt gedomineerd door olie en gas. Ook China wordt een steeds belangrijkere handelspartner voor Rusland.

Buitenlandse investeerders
Steeds vaker besluiten buitenlandse bedrijven hun productie naar Rusland te verplaatsen om hiermee de hoge invoerrechten te voorkomen. Vooral in de automobielsector worden veel buitenlandse investeringen in Rusland gedaan. Maar ook andere sectoren komen steeds meer in trek.

Kansrijke sectoren
De EVD heeft, samen met de Nederlandse ambassade in Rusland, een aantal kansrijke sectoren voor het Nederlandse bedrijfsleven geselecteerd. Deze selectie is gebaseerd op onder meer de omvang en ontwikkeling van de markt en de mogelijkheden voor import of investeringen vanuit Nederland. De geselecteerde kansrijke sectoren voor Rusland zijn:
Afvalverwerking;
Energiebesparing
Landbouw;
Voedsel;
Infrastructuur.

De praktijk van het zakendoen
De Russische markt is groot en kan dus voor buitenlandse exporteurs en investeerders veel bieden. Toch is het best lastig om de markt te betreden, zeker gezien de onzekerheid en de risico's die het investeringsklimaat nog altijd kenmerken. De uitvoering van de wetgeving laat nog al eens te wensen over. En ook over de kwaliteit van de rechtspraak lopen de meningen uiteen.

Staat binnen de staat
Een van de lastigste zaken bij de Russische overheid is om er achter te komen wie welke bevoegdheid heeft en wie verantwoordelijk is voor welke zaken. Dit leidt op nog altijd op sommige fronten tot corruptie en willekeur van ambtenaren. Volgens de informatie van de EVD staat bijvoorbeeld vooral de douane nog steeds bekend als een 'staat binnen de staat' met eigen regels.

Deskundig juridisch advies inwinnen
“Deskundig juridisch advies is belangrijk, ken iemand die het complexe juridisch systeem kent in Rusland. Bij voorkeur een in Rusland gevestigde advocaten- of accountantskantoor. Daarnaast bestaan zowel in Rusland als in Nederland verschillende investeringsbevorderende instanties en consultancybureaus, die ondernemers kunnen ondersteunen bij het betreden van de Russische markt. De corruptie is een probleem. Dat kan ik niet ontkennen”, zegt Van Loon. “Veel buitenlandse bedrijven worden daarmee geconfronteerd. Een bedrijf moet zich dan ook goed afvragen hoe hij daarmee omgaat.”

Agent of importeur
Een manier om goederen naar Rusland te exporteren, is via een agent of distributeur. Maar om eventuele belasting- en douaneaansprakelijkheid te voorkomen, verkopen veel buitenlandse ondernemingen hun producten liever direct aan de Russische importeur. Die importeur kan dan al buiten Rusland eigenaar wordt van deze goederen en ze dan voor zijn eigen rekening in Rusland importeert.

Tot slot zegt Van Loon: “En kijk bij uw eigen bank of ze bijvoorbeeld een partnerbank hebben in Rusland. En laat u goed voorlichten daar, met name over hoe u moet omgaan met financieel transacties.


Uitgebreide informatie over zakendoen in Rusland kunt u vinden op de pagina's Rusland van de EVD.

De in dit artikel gebruikte cijfers zijn afkomstig van de EVD, CBS, Economist Intelligence Unit (EIU), Ost-West Contact, Russische statistiekbureau Rosstat, het CIA World Factbook, Eurostat, Wikipedia en de Wereldbank.

Jacques de Vos | BusinessCompleet.nl