ABCOUDE – Duitsland is de vierde economie van de wereld, de grootste van Europa en de grootste handelspartner van ons land. Dat Nederlandse ondernemers er succesvol zaken (kunnen) doen, behoeft geen betoog.

Wat zijn de do’s en don’ts van zaken doen in Duitsland? Wat is er anders dan in Nederland? En wat kunnen Nederlandse ondernemers beter doen?

Veel kansen
“Er zijn veel kansen voor Nederlandse ondernemers in Duitsland. Zeker ook voor kleine, innovatieve bedrijven.”
Aan het woord is Tolgan Raben. Hij is marktadviseur Duitsland voor de EVD, het agentschap van het ministerie van Economische Zaken voor internationaal ondernemen en samenwerken.

Andere cultuur
Nederlandse ondernemers moeten wel rekening houden met de andere Duitse zakencultuur: “Duitsland is niet een soort groot Nederland. Het is echt een ander land. De zakencultuur is formeler dan de Nederlandse. En de Duitse gründlichkeit, die is echt.”

Sterk
Nederland heeft een goede naam in Duitsland. De Nederlandse mentaliteit wordt in Duitsland vaak beschreven met het woord lockerheit (losheid). Raben: “De sterke punten van Nederlandse bedrijven, zoals durf, spontaniteit, snelheid en creativiteit spreken Duitsers aan.”

Gründlichkeit
Deze ‘lockerheit’ kan echter ook een valkuil zijn. Raben: “Nederlanders zeggen soms: we gaan ermee aan de slag. Ze bedoelen dan: we brainstormen er nog eens goed over. Als een Duitser zegt: we gaan ermee aan de slag, dan betekent dit, dat er een allesomvattend plan tot in detail wordt uitgewerkt. Dat is de Duitse ‘gründlichkeit’."

Formeel
Het is niet het enige cultuurverschil. Raben: “De zakencultuur is er formeler dan in Nederland. Dat manifesteert zich in de aanspreekvormen: altijd u en nooit jij. Ook het voorkomen is belangrijk. In Duitsland wordt veel waarde gehecht aan een verzorgd uiterlijk. Kledingcodes, zoals gepoetste schoenen, zijn heel belangrijk. Het komt ook terug in de titulatuur. Duitsers hebben veel ontzag voor een doctorstitel.”

Interessant
Dát Duitsland interessant is voor Nederlandse ondernemers, blijkt uit alle statistieken. Genoeg reden dus voor de Nederlandse ondernemer, om meer over Duitsland te willen weten.

Bondsrepubliek
Duitsland is anders dan Nederland geen eenheidsstaat, maar een federale republiek. Dat betekent dat talloze beleidsterreinen, ook voor ondernemers, niet door de centrale overheid worden geregeld, maar door het bondsland. Duitsland kent 16 Bundesländer. Het aan Nederland grenzende Noordrijn-Westfalen heeft daarvan de grootste economie en het grootste inwonertal.

Verkiezingen
Het Duitse nieuws staat momenteel in het teken van de aankomende verkiezingen, die zullen plaatsvinden op 27 september. Na vier jaar regeren met de ‘grote coalitie’ van de christendemocratische CDU/CSU en de sociaaldemocratische SPD, wil CDU-kanselier Angela Merkel na de verkiezingen verder regeren met de liberale FDP. Het is echter de vraag of die twee partijen samen de meerderheid halen. Net als in Nederland hebben de traditionele grote volkspartijen de afgelopen jaren toenemende concurrentie. In Duitsland gaat het daarbij vooral om de linkse partijen de Groenen en die Linke. Op dit moment ziet het er naar uit dat de christendemocraten de grootste partij worden. Desondanks kan er een linkse meerderheid in de Bondsdag zijn.

Bevolking
Met 82,3 miljoen inwoners is Duitsland na Rusland het volkrijkste land van Europa. Dat zal op termijn wellicht niet zo blijven. De Duitse bevolking vergrijst en ontgroent door een langdurig laag geboortecijfer. Volgens de laatste projectie van Eurostat zal de Duitse bevolking krimpen naar 70,8 miljoen in 2060. Groot-Brittannië en Frankrijk hebben dan de Duitse bevolking in grootte ingehaald.

Vergrijzing
Door ondermeer de stijgende kosten van pensioenen en gezondheidszorg zal de vergrijzing al in de nabije toekomst een zware wissel trekken op de Duitse overheidsfinanciën. De vergrijzing heeft negatieve gevolgen voor de Duitse economie, maar biedt voor ondernemers ook kansen.

Economie
De Duitse economie is met een bruto binnenlands product van € 2.492 miljard in 2008 de grootste van Europa. Ter vergelijking: het Nederlandse bbp was in dat jaar € 596 miljard en het Franse, de nummer 2 van Europa, € 1.948 miljard (bron: Eurostat). De Duitse economie is daarmee ruim vier keer zo groot als de Nederlandse.

Levensstandaard
De levensstandaard ligt in Duitsland iets lager dan in Nederland. Van begin jaren zeventig tot eind jaren negentig was dit omgekeerd, met dank aan het (West-)Duitse Wirtschaftswunder.
Dit jaar is volgens Eurostat de gemiddelde levensstandaard in Duitsland 116 procent van het EU-gemiddelde, in Nederland is dat 134,9 procent.

Werkloosheid
Met een werkloosheidscijfer van bijna 8 procent was de werkloosheid in Duitsland in 2008 twee keer zo hoog als in Nederland (ILO-cijfers). Vooral in de nieuwe bondslanden van het voormalige Oost-Duitsland is er onvoldoende werk voor de bevolking. De kosten van de sociale zekerheid en de Duitse vereniging drukken al jaren op de Duitse begroting en blijven dat ook in de komende jaren doen. Met het oog daarop komt de internationale crisis van 2009 zeer ongelegen. De forse daling van de wereldhandel treft bovendien de Duitse export, één van de motoren van de Duitse economie. Hierdoor krimpt de economie dit jaar fors, en zal de werkloosheid dit en volgend jaar flink stijgen.

Export
Duitsland is een exportland bij uitstek. In 2008 was Duitsland de grootste exporteur ter wereld, in die positie overigens sterk beconcurreerd door het opkomende China. Uiteraard zijn auto’s de bekendste Duitse exportproducten. Maar ook machines, chemische producten, voedsel, textiel en metaal zijn belangrijk.

Handelsrelatie met Nederland
Nederland en Duitsland hebben een grote en belangrijke handelsrelatie. Duitsland is de belangrijkste afnemer van Nederlandse exportproducten. Nederland is met een aandeel van 12,5 procent ook de belangrijkste importpartner voor Duitsland. Omgekeerd gaat 6,6 procent van alle Duitse exporten naar Nederland, waarmee ons land de derde positie inneemt na Frankrijk en de VS.

Kansen voor Nederlandse ondernemers
Marktadviseur Tolgan Raben van de EVD ziet veel kansen voor Nederlandse ondernemers in Duitsland. “Kansrijke sectoren zijn bijvoorbeeld de scheepvaart, waar Nederlandse cleanship-technologieën een bijdrage kunnen leveren aan het zuiniger en duurzamer maken van Duitse schepen. Met de vergrijzing van de Duitse bevolking groeit de vraag naar gezondheidsproducten en anti-agingproducten. Ook is er vraag naar ingenieursdiensten en logistieke diensten. En op veel terreinen zijn er kansen voor kleine, innovatieve bedrijven.”

Ontslagvergoeding
Uit het eerste artikel in deze serie bleek dat de vergoeding die in Duitsland betaald moet worden bij het ontslaan van personeel aanzienlijk hoger is dan in Nederland. Waar de Nederlandse werknemer gemiddeld een ontslagvergoeding van 17 weken salaris ontvangt, neemt zijn Duitse collega gemiddeld 69 weken salaris mee. Nederlandse ondernemers schrikken van dit gegeven. “Die statistiek kan ik nuanceren”, zegt Raben hierover. “De ontslagbescherming geldt niet voor kleine bedrijven tot 10 werknemers. Zij kunnen, natuurlijk met inachtneming van de ontslagtermijn, een werknemer zonder opgaaf van reden ontslaan. Bovendien is er onderscheid in de hoogte van de vergoeding.”

Tips
Tenslotte geeft Raben tips mee voor ondernemers die de Duitse markt betreden.

• “Er zijn in Duitsland meer kansen dan in landen verder weg. Dat moeten ondernemers niet lichtzinnig opvatten. Bereid u goed voor en let extra op de details, juist in Duitsland.
• Let op de taal. Publicaties, folders en andere materialen moeten professioneel en in goed Geschäftsdeutsch worden geschreven. Bezuinigen daarop kan niet.
• Uw Duitse partner verwacht dat u niet alleen A zegt, maar ook B. Zodra Nederlandse bedrijven het beste van de twee werelden combineren, dus hun spontaniteit en creativiteit niet verliezen en tegelijkertijd hun afspraken consequent nakomen en hoge kwaliteit leveren, biedt Duitsland veel kansen.
• Vergis u niet in de grootte van het land. Begin niet met het introduceren van een product in heel Duitsland, maar begin met een deelstaat. Of begin in één van de grensregio’s die Nederland en Duitsland gezamenlijk hebben opgezet. Daar is veel dynamiek.”

Informatie
Uitgebreide informatie over ondernemen in Duitsland is te vinden op de landenpagina’s Duitsland van de EVD.

Veel activiteiten
Er wordt in Nederland een breed scala aan activiteiten georganiseerd over ondernemen in Duitsland, van workshops tot seminars en spreekdagen. Daarbij komen alle denkbare onderwerpen aan bod die u bij het ondernemen in Duitsland kunnen helpen. Met behulp van deze activiteiten kunt u zich goed voorbereiden op een Duitse expansie van uw bedrijf. Zie voor een overzicht van de activiteiten de agenda Duitsland van de EVD.

De in dit artikel gebruikte cijfers zijn afkomstig van de EVD, het CIA World Factbook, Eurostat, de International Labour Organisation (ILO), Destatis en de Wereldbank.

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl