ABCOUDE - Turkije is een kansrijk land voor Nederlandse ondernemers. Het is een opkomende economie met een relatief jonge bevolking en een aantrekkelijk afzet- en productiegebied. Wel is het zonder (zaken)partners moeilijk zakendoen. Maar voor wie de juiste kanalen weet aan te boren liggen de kansen voor het oprapen.

“Sluit vriendschappen, want vertrouwen is in Turkije heel belangrijk bij het zaken doen.” Aan het woord is Erhan Gurer, sinds twee jaar marktadviseur Turkije bij de EVD, het agentschap van het ministerie van Economische Zaken voor internationaal ondernemen en samenwerken. “Ik informeer Nederlandse mkb’ers over zakendoen in Turkije. Over trends en kansen, over wet- en regelgeving. Maar ik help ook bij het zoeken naar distributeurs en producenten.’’

Gebruiken en gewoontes
Als u zaken wilt doen in het buitenland is het vaak heel nuttig om de gebruiken en gewoontes van dat land te leren kennen. Dat geldt ook voor Turkije. Zo is het gebruikelijk in Turkije om veel visitekaartjes uit te wisselen. Ook vinden Turken het heel prettig om – als dit van toepassing is – aangesproken te worden bij de academische titel plus achternaam. Het zijn maar een paar voorbeelden van waar iemand rekening mee moet houden bij het zakendoen in Turkije.

Opbouwen van een persoonlijke relatie
Maar er is natuurlijk meer: Turken nemen in een zakelijk gesprek graag de tijd om eerst over algemene zaken te praten. Pas later gaat men over tot zakendoen. Daarnaast is het heel gewoon als een gesprek onderbroken wordt door telefoon. Dit wordt niet als onbeleefd ervaren. Maar misschien wel het allerbelangrijkste is het opbouwen van een persoonlijke relatie. Het wordt dan ook van alle kanten aangeraden om daar voldoende tijd aan te besteden.

Het zijn van die details die u moet weten als u zaken gaat doen in Turkije. Op de site van de EVD staat tamelijk uitgebreid wat de gebruiken en gewoontes zijn van Turken bij het zakendoen. Dat gaat van omgangsvormen tot relatiegeschenken, en van het gebruik van alcohol tot hiërarchie in Turkije en hoe te onderhandelen met Turkse ondernemers.

Consultants en advocaten
“Voor Nederlandse ondernemers kan Turkije heel bureaucratisch overkomen. Het lijkt vaak heel ondoorzichtig”, zegt marktadviseur Erhan Gurer. “Daarom is het verstandig om goede relaties op te bouwen met bijvoorbeeld consultants en advocaten in Turkije. Die kunnen namelijk heel veel dingen voor een Nederlandse ondernemer uitzoeken.”

ING rapport ‘Kansrijk Turkije’
Op 17 februari 2009 bracht ING Economisch Bureau het rapport ‘Kansrijk Turkije' uit. In het rapport geven Nederlandse ondernemers die zakendoen in Turkije het land gemiddeld een 6 voor het zakelijk klimaat. Dat is niet heel hoog. Tegelijkertijd ziet men Turkije wel als een kansrijk land voor Nederlandse ondernemers. Dat komt vooral omdat Turkije een relatief groot land is met een jonge bevolking en een zeer aantrekkelijk afzet- en productiegebied.

Grootstedelijke gebieden
Het blijkt dat Turkije in twee gebieden kan worden opgedeeld. Enerzijds zijn er grootstedelijke gebieden waar de levensstandaard relatief hoog is. De opkomst van de middenklasse daar en de relatief jonge bevolking, zorgen voor een aantrekkelijke afzetmarkt voor heel veel verschillende soorten bedrijven in verschillende sectoren.

Arbeidskosten
Aan de andere kant is in grote delen van het land de welvaart achtergebleven. Toch worden deze gebieden steeds meer gezien als aantrekkelijk productiegebied. Dat komt omdat de arbeidskosten, de kosten voor gebouwen, grond en ondersteunende diensten duidelijk lager liggen dan in West-Europa.

Informele economie
Verder kent Turkije een grote, zogenoemde informele arbeidsmarkt. Met andere woorden: in Turkije hebben – volgens de samenstellers van het rapport – heel veel bedrijven mensen zwart in dienst. Maar bij bedrijfsovernames bijvoorbeeld moet een Nederlandse ondernemer daar wel op bedacht zijn. Want zwartwerkers in dienst hebben is ook in Turkije strafbaar.

Aantrekkelijk
In het rapport komt naar voren dat de belangrijkste reden waarom Nederlandse ondernemers zakendoen met Turkije de aantrekkelijkheid van de afzetmarkt is, met ruim 76 miljoen consumenten. Daarnaast worden de mogelijkheden tot het beperken van de kosten en de strategische ligging genoemd. Dat laatste komt natuurlijk omdat Turkije op de grens ligt tussen Europa en Azië, waar Oost en West bij elkaar komen.

Economie in cijfers
Sinds 2001 heeft de Turkse regering structurele hervormingen doorgevoerd in de politiek, de economie en de financiële sector. Hierdoor is de Turkse economie stabieler geworden en aantrekkelijker voor buitenlandse investeerders.

Bruto binnenlands product
In 1999 en 2001 kende Turkije twee diepe recessies. Tussen 2002 en 2007 werd Turkije een van de snelst groeiende economieën van de wereld, met een gemiddeld jaarlijks groeipercentage van 7 procent. In 2008 viel de groei sterk terug. Dit jaar krimpt de Turkse economie volgens Eurostat als gevolg van de kredietcrisis met 3,7 procent.

Inflatie
De Turkse economie stond bekend om zijn torenhoge inflatie, die in het verleden steevast boven de 50 procent lag. Dankzij monetair beleid en loonmatiging is dit sinds 2004 gezakt naar rond de 10 procent. Volgens schatting van het CIA The World Factbook lag het inflatiecijfer op 10.4 procent in 2008. Dit is boven de door het IMF gestelde grens van 8 procent.

Inkomensverdeling
De afgelopen jaren is het inkomen per hoofd van de bevolking behoorlijk gestegen. Hierdoor is een middenklasse ontstaan die een zeer interessante doelgroep kan vormen voor luxegoederen en duurzame consumptiegoederen. Volgens gegevens van de EVD zijn de inkomens in Turkije redelijk evenwichtig verdeeld. De armste groep en de rijkste groep zijn de afgelopen jaren sterk naar elkaar toegegroeid. De gemiddelde koopkracht per hoofd van de bevolking wordt door het CIA World Factbook geschat op 11.900 US dollar.

Leeftijd
De bevolking in de leeftijdsgroep van 40 tot 49 jaar verdient het meest. De verwachting is dat zij in de toekomst veel geld gaan uitgeven aan gezondheidszorg en recreatie. Dit is ook de groep die zich de meeste luxegoederen kan veroorloven, zoals auto's en computers.

Consumptiegoederen
Gemiddeld hebben mensen van middelbare leeftijd in Turkije het hoogste inkomen Maar de groep in de leeftijd van 15 tot 34 jaar verdient het grootste gedeelte van het nationaal inkomen. Deze groep (vaak jonge stellen met kinderen) kunnen zich consumptiegoederen zoals mobiele telefoons veroorloven. Uit cijfers van de EVD blijkt dat het aantal gebruikers van mobiele telefoons in 2007 met 205 procent is gestegen.

Investeringsklimaat voor buitenlanders
Vanaf de tweede helft van 2003 en in 2004 is in Turkije een veelvoud aan wetten aangenomen die leidden tot structurele hervormingen. Een voorbeeld is de wet voor buitenlandse investeringen, die het investeringsklimaat voor buitenlanders sterk verbeterde. Daarnaast was er veel aandacht voor verdere herstructurering van de bancaire sector. Door de hervormingen lijkt de Turkse economie stabieler geworden. In 2008 is voor 18 miljard US dollar aan buitenlands kapitaal in Turkije geïnvesteerd. Er zijn 1700 Nederlandse bedrijven actief in Turkije.

Belangrijke sectoren voor Nederlandse ondernemers
Volgens marktadviseur Erhan Gurer zijn sectoren als milieu, transport, ICT en landbouw belangrijke sectoren waar voor Nederlandse ondernemers kansen liggen. “Dat komt ook omdat Turkije toegroeit naar EU-normen. Zoals bij de verwerking van afval. Maar ook op het gebied van de ICT liggen volop kansen voor Nederlandse bedrijven.”

Export naar Turkije licht toegenomen
Uit cijfers van het CBS (april 2009) blijkt dat Nederland in 2008 voor bijna 4 miljard euro naar Turkije heeft uitgevoerd. Hiermee is de export voor het zevende achtereenvolgende jaar toegenomen en na de eeuwwisseling vrijwel verdubbeld. De invoer uit Turkije was echter 3 procent lager dan in 2007.

Vooral computers naar Turkije
Een groot deel van de Nederlandse uitvoer naar Turkije bestaat uit computers en onderdelen die in Azië zijn geproduceerd en die via Nederland naar het Europese achterland worden gedistribueerd. Daarnaast zijn metaalafval, kunststof, medicinale en farmaceutische producten en telecommunicatietoestellen belangrijke producten in de export naar Turkije.

Invoer uit Turkije vooral kleding
Van de totale Nederlandse goedereninvoer, 332 miljard euro, kwam vorig jaar 1,6 miljard euro uit Turkije. Kleding bepaalt, met een aandeel van 32 procent, het beeld van de invoer. Daarnaast zijn garens, en groenten en fruit belangrijke importproducten. Deze drie categorieën zijn samen goed voor bijna de helft van de Nederlandse import uit Turkije, aldus het CBS.

Onbekend maakt onbemind
Uit het eerder genoemde ING rapport komt naar voren dat in Turkije formele, zakelijke netwerken niet of nauwelijks bestaan. En dat het tegelijkertijd zonder partners moeilijk zakendoen is. Het opbouwen van een netwerk met bevriende ondernemers en politici kan het slagingspercentage aanzienlijk vergroten. Zonder vrienden bent u als ondernemer nergens in Turkije. Hier geldt vooral het motto: onbekend maakt onbemind. Voor het opbouwen van een netwerk en advies over de marktentree kunnen Nederlandse ondernemers veel hebben aan de Nederlandse ambassade in Ankara, het consulaat-generaal in Istanboel en het Netherlands Business Support Office in Izmir.

Klanten komen vanzelf
Erhan Gurer zegt dat een ondernemer een netwerk in Turkije zelf moet opbouwen: “Het is niet aan te raden om veel via e-mail te doen. U moet er naar toe. Als ze u kennen, komt er vertrouwen. En dan komen de klanten bijna vanzelf.”

Turkije in het kort:

• Aantal inwoners: 76.805.524 (1 juli 2009, schatting CIA World Factbook)
• Munteenheid: Turkse Lira (TL)
• Koers 1 EUR = 2,19 TL (11 september 2009)
• Bruto Binnenlands Product (BBP): $729,4 miljard (2008, schatting CIA World Factbook)
• Economische groei: -3,7% (2009, schatting Eurostat)
• Staatsschuld: 40% van het BBP (2008, schatting CIA World Factbook)
• Werkloosheid: 10,7% (2008, schatting CIA World Factbook))
• Landbouw: granen, katoen, zonnebloemen en andere oliegewassen, maïs, suikerbieten, aardappelen, thee, wijn, noten, olijven, vijgen
• Veeteelt: schapen, geiten, runderen, pluimvee
• Delfstoffen: bruinkool, chroom, koper, borax, aardolie, aardgas, bauxiet, ijzer, mangaan
• Industrie: vooral textielindustrie. Daarnaast ook levensmiddelen, staal-, automobiel-, papier-, elektronica-, petrochemische en chemische industrie.
• Export: $140,8 miljard (2008, schatting CIA World Factbook)
• Exportproducten: halffabricaten 29%, kleding 26%, voedingsmiddelen 14%, auto's
• Exportpartners: Duitsland (11,2%), Verenigd Koninkrijk (8,1%), Italië (7%), Frankrijk (5,6%), Rusland (4,4%), Spanje (4,3%)
• Import: $193,9 miljard (2008, schatting CIA World Factbook)
• Importproducten: machines en transportmiddelen 39%, halffabricaten 18%, chemie 14%
• Importpartners: Duitsland (15%), Japan (11%), Italië (8%)
• Grote hotelcomplexen worden gebouwd voor het alsmaar groeiende toerisme.

(bron: Wikipedia, tenzij anders vermeld)

Meer informatie
Complete informatie over zakendoen in Turkije vindt u op www.evd.nl/turkije.

Marktscan
In samenwerking met het netwerk van handelsposten in Turkije biedt de EVD de mogelijkheid om door middel van een marktscan potentiële zakenpartners te vinden. Een marktscan bestaat uit gerichte contactadressen, aangevuld met relevante marktinformatie. Zie: www.evd.nl/marktscan.

Beurzen
Beurzen zijn een belangrijk promotioneel instrument. Een goed overzicht van de vakbeurzen in Turkije vindt u op: www.fairguide.org.tr.

Uncle-Network, netwerk van Nederlandse bedrijven in Turkije
Uncle-Network is een netwerk van Nederlandse bedrijven in Turkije. Hier kunnen Nederlandse bedrijven adviezen krijgen over het betreden van de Turkse markt. Een brochure geeft uitleg over het netwerk en bevat een lijst met per sector gerangschikte deelnemers van het netwerk. U kunt deze brochure aanvragen via: ank-ea@minbuza.nl.

Spreekdagen Turkije, 29 en 30 september 2009
Ga in gesprek met de handelsattaché of landbouwraad van de Nederlandse ambassade in Turkije over de kansen voor uw bedrijf.

Seminar Duurzame energie en energie-efficiency Turkije, 30 september 2009
Bent u actief in de energiesector? SenterNovem en EVD organiseren een seminar over duurzame energie in Turkije en kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Zie: www.internationaalondernemen.nl/seminar/turkije

Jacques de Vos | Businesscompleet.nl