ABCOUDE - Vastgoedschandalen en vermeende connecties met het criminele circuit hebben de reputatie van notarissen aangetast. Om fraude te bestrijden en het blazoen weer op te poetsen verandert de branche zijn manier van werken. Intussen wordt de concurrentie feller.

Notaris
Een notaris legt rechtsverhoudingen vast in akten. Hij is benoemd bij Koninklijk Besluit en heeft de bevoegdheid authentieke akten op te maken (te ‘verlijden’). Een authentieke akte is het tegenovergestelde van een onderhandse akte, die zonder tussenkomst van een notaris wordt opgesteld. Een notaris is een private ondernemer met een publieke functie: hij is een onafhankelijke, neutrale vertrouwenspersoon. De belangrijkste werkvelden van de notaris zijn het personen- en familierecht, het onroerend goedrecht en het rechtspersonenrecht.

Toezicht
Het beroep van notaris is geregeld in de Wet op het Notarisambt. Ingevolge deze wet zijn alle notarissen verplicht lid van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (vroeger: Broederschap). De KNB bevordert de kwaliteit en toegankelijkheid van het notariaat, en speelt een sterker wordende rol als toezichthouder en verantwoordelijke instantie. Tuchtrechtelijk staan notarissen onder toezicht van de Kamer van Toezicht Notarissen en financieel onder het Bureau Financieel Toezicht van het Ministerie van Justitie.

Tarieven dalen
De overheid bevordert marktwerking binnen de sector. De tarieven van notarissen zijn geliberaliseerd. Hierdoor is de prijsconcurrentie toegenomen, waardoor in de onroerend goedpraktijk de tarieven dalen. Omdat ongeveer tweederde van de omzet van notariskantoren afkomstig is uit dit segment, heeft dit een negatieve invloed op de omzetontwikkeling. Hier staat tegenover dat de tarieven in de ondernemings- en familiepraktijk stijgen. Als antwoord op de liberalisering worden kantoororganisaties strakker en efficiënter georganiseerd met ondermeer tijdregistraties.

Faillissementen
De sector commercialiseert en dat blijft niet zonder gevolgen. Er is felle concurrentie terwijl zowel de kosten als de kwaliteitseisen stijgen. Enkele kantoren hebben het niet gered en gingen failliet. Door de concurrentie zijn notarissen meer klantgericht gaan werken, wat ten goede komt aan de kwaliteit van de dienstverlening.

Fraude
De overheid streeft niet langer naar een verdere deregulering van het notariaat. De overheid wil nu juist het toezicht op notarissen verbeteren en overweegt de regelgeving aan te scherpen op de gebieden van kwaliteit, integriteit en ondernemerschap. Dit niet in de laatste plaats omdat er zich enkele geruchtmakende vastgoedfraudes hebben voorgedaan en het aantal dubieuze transacties is gestegen. De goede naam van notarissen staat hierdoor onder druk.

Intercollegiale toetsing
Om de integriteit en kwaliteit van notarissen duurzaam te verbeteren en hun reputatie te versterken, heeft de KNB eind september een systeem van intercollegiale toetsing verplicht gesteld. Speciaal opgeleide notarissen krijgen als auditoren de bevoegdheid om notariskantoren te bezoeken en dossiers in te zien. Steekproefsgewijs worden alle notariskantoren elke drie jaar bezocht. “Dit is een grote stap voor het notariaat. In het kader van de kwaliteitszorg wordt een deel van de geheimhouding opgeheven zodat eventuele fraude vroegtijdig aan het licht komt”, aldus Erna Kortlang, voorzitter van de KNB.

Versneld tuchtrecht
Op 7 oktober nam de Tweede Kamer een wetsvoorstel aan dat tuchtrechtprocedures in het notariaat en de advocatuur versnelt. De KNB had hier op aangedrongen. Het aangenomen wetsvoorstel omhelst een spoedprocedure voor het snel kunnen berechten van niet goed functionerende notarissen. Met de spoedprocedure kan een uitspraak van de Kamer van Toezicht Notarissen in twee weken worden verkregen. Tot op heden duurde dat jaren.

Beperking verschoningsrecht
Gisteren bepleitten Tweede Kamerleden van verschillende partijen de gedeeltelijke opheffing van de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht van notarissen en advocaten. Het criminele circuit zou de geheimhouding misbruiken voor frauduleuze doeleinden. Minister Hirsch Ballin van Justitie kondigde al eerder aan het verschoningsrecht te willen inperken. De KNB steunt dit idee.

Vergrijzing
Evenals veel andere sectoren kampt het notariaat met personeelstekort. De Rabobank raadt notarissen aan meer aandacht te besteden aan carrièreperspectieven van kandidaat-notarissen en ruimte te maken voor flexibele werktijden. ABN AMRO constateert enerzijds een tekort aan afgestudeerden notarieel recht, maar anderzijds ook een groei van het aantal studenten, waardoor de spanning op de arbeidsmarkt kan afnemen. Deze groei is wel nodig. Notaris is een echt ‘babyboomersberoep’: binnen 15 jaar zal de helft van alle huidige notarissen de leeftijd van 65 jaar bereiken.

Cijfers
Volgens ABN AMRO kende Nederland eind 2006 1432 notarissen en 856 notariskantoren. 15 Procent van de notarissen is vrouw. 45 Procent van alle notariskantoren bestaat uit één notaris. Een notaris produceert gemiddeld 1215 akten per jaar.

Perspectief
Het vergrijzende notariaat zal een door pensionering gedwongen verjonging ondergaan. Het notariaat is en blijft één van de pijlers onder de Nederlandse rechtstaat. De omzet van notariskantoren zal naar verwachting van zowel ABN AMRO als Rabo dit jaar iets hoger zijn dan vorig jaar. Beide banken raden notarissen aan zich meer in de markt te profileren.

Wanneer nodig?
Een notariële akte is nodig bij huwelijksvoorwaarden, testamenten, schenkingen, erfenissen, overdracht van onroerende zaken, appartementsrecht, hypotheken, naamloze en besloten vennootschappen, verenigingen en stichtingen. De notaris als adviseur is niet verplicht, maar kan wel nuttig zijn bij een onderneming zonder rechtspersoonlijkheid, zoals een eenmanszaak, een maatschap, een vennootschap onder firma of een commanditaire vennootschap. Meer informatie hierover vindt u op de website van de KNB. Daar kunt u ook een notaris zoeken.

Rikco Pardoen | Businesscompleet.nl