ABCOUDE - Werkstress, het sluipt er langzaam in. Vooral De Ideale Medewerker heeft er last van. Hoe herkent u een medewerker 'uit balans'? "Als je het langdurig druk hebt en je hebt onvoldoende tijd om te herstellen, dan krijg je gewoon klachten. Punt," zegt trainer Fatimah Sihombing resoluut in een interview met BusinessCompleet.

• De Ideale Medewerker heeft last van werkstress
• Durft u nee te zeggen tegen extra werk?
• Isoleert uw collega zich steeds meer?

Een kwart van alle medewerkers heeft last van vermoeidheidsklachten en vier tot zeven procent van de medewerkers heeft last van klachten die wijzen op overspannenheid of op een burn-out. Sihombing geeft de training 'Gek van je werk' bij Context, preventieafdeling van de Parnassia Bavo Groep. De training wordt gefinancierd uit de zorgverzekeringswet.

Wat zijn de oorzaken van werkstress?
Sihombing: "Dat heeft o.a. te maken met de manier waarop je in het leven staat. Ben je bijvoorbeeld assertief? Als jij op je werk constant werk op je bureau geschoven krijgt en je kunt geen nee zeggen of je kunt geen hulp vragen aan collega's, dan kan dat stress opleveren."

Alledaagse gebeurtenissen
Sihombing: "Er zijn veel verschillende oorzaken voor stress, op je werk of in de privésituatie. Je kan al stress ervaren door een brug die opengaat of een stoplicht dat op rood springt. Dat zijn alledaagse gebeurtenissen, waaraan we weinig kunnen doen en buiten onze controle vallen.

Chronisch belastende werkomstandigheden
Sihombing: "Stress wordt ook veroorzaakt door chronisch belastende privéomstandigheden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een mantelzorger met een betaalde baan en kinderen. Vooral als dat een langdurige situatie is, kan dat stressklachten geven door langdurige overbelasting.. Werkstress komt door chronisch belastende werkomstandigheden. Die laten zich onderverdelen in de vier A's: Arbeidsinhoud, Arbeidsverhoudingen, Arbeidsomstandigheden en Arbeidsvoorwaarden."

Ingrijpende levensgebeurtenissen
Sihombing: "Verder heb je stress door ingrijpende levensgebeurtenissen buiten de persoon. Dan hoef je niet meteen te denken aan een overlijden of je baan verliezen, maar hieronder vallen ook een huwelijk of een verhuizing."

Oorzaken binnen de persoon
Sihombing: "En dan heb je stress door oorzaken binnen de persoon gelegen. Dan heb je het bij werkstress met name over De Ideale Medewerker. Dat zijn mensen die perfectionistisch zijn, prestatiegericht, een groot verantwoordelijkheidsgevoel hebben en loyaal zijn. Dit zijn mensen die blíjven doorgaan. Deze mensen raken het vaakst overspannen of krijgen een burn-out omdat zij niet stoppen. Juist door die gedrevenheid, die loyaliteit en dat grote verantwoordelijkheidsgevoel."

Melden deze types zich vaak ziek?
"Juist niet dus. Zij zien het als een soort falen als ze zich ziek melden. Ook kunnen er allerlei niet-realistische gedachten aan ten grondslag liggen, zo van, dat kan ik toch niet maken om me ziek te melden of dan zadel ik mijn collega's op met het werk."

Symptomen van collega's
Zijn er symptomen waaraan je kunt herkennen of het bij een collega mis gaat?
Sihombing: "Ja wel degelijk. Als je collega vaker langer doorwerkt, klussen niet afkrijgt en steeds meer werk mee naar huis neemt. En bijvoorbeeld mensen die zich terugtrekken, zich gaan isoleren. Of als iemand normaal functioneert - tsja wat is overigens normaal - maar dan plotseling heel kribbig reageert. Je kunt het ook herkennen aan een afstandelijke houding, geen pauzes meer nemen. Veel koffie. Dat soort dingen. Alcoholgebruik komt ook voor, alhoewel dat lastiger te signaleren is want dat gebeurt thuis. Het zijn in elk geval zaken die opvallen als je elkaar als collega's beter kent."

Roofbouw
Sihombing: "Stress kun je ook bij jezelf waarnemen. Je kunt last hebben van lichamelijk reacties: zoals spier- en gewrichtspijnen, vooral nek- en schouderklachten Maar denk ook aan slecht slapen, vermoeidheid, geïrriteerdheid, geëmotioneerd gedrag, moeite om je concentreren. Mensen negeren het. Denken, ach het gaat wel weer over. Zeker die perfectionisten zijn daar heel erg goed in. Maar op een gegeven moment pleeg je gewoon roofbouw op je eigen lichaam. Dus het is gewoon heel, heel slecht."

Draagkracht
Wat kun je er aan doen?
Sihombing: "Zicht krijgen op wat stressveroorzakers zijn. Inzicht krijgen in jouw stressoren en daar bewust van worden, zodat je hier mee om leert gaan. Dat is heel belangrijk. Als je weet wat je stressoren zijn, dan kun je daar op inspelen. Ook inzicht krijgen in zaken waar je wel en geen invloed op hebt. Druk maken over dat stoplicht heeft geen zin, want je kunt het niet veranderen. Dat geldt ook voor die vervelende collega of leidinggevende. Je kunt het gedrag van die ander niet veranderen. Je kunt er iets van zeggen, het bespreekbaar maken. Maar je kunt alleen zelf iets doen aan de manier waarop je ertegen aan kijkt, er mee omgaat. Dat heeft weer te maken met je draagkracht. Heb je voldoende mogelijkheden, zoals assertief gedrag, sociale steun, ontspanning etc. om de situatie aan te kunnen? Je ziet bij overspannen mensen dat de verhouding draagkracht/draaglast uit balans is. Heb je zelf voldoende kracht om je balans te vinden?"

Dat los je niet in tien lessen op?
Sihombing: "Klopt. Dat beloven we in de cursus ook niet. Integendeel. Verwacht niet dat je in tien weken alles onder de knie hebt. Het heeft namelijk met gedragsverandering te maken. Gedrag, wat je mogelijk al 20, 30 jaar onbewust hebt. Dus dat vergt doorzettingsvermogen. Het belangrijkste is dat je stapjes voorwaarts maakt. We oefenen bijvoorbeeld nee zeggen of het leveren van kritiek op een collega."

Zicht op energiegevers
Merkt u dat mensen bang zijn om hun baan te verliezen en alles doen om in een goed blaadje te staan bij hun baas?
"Nee. De meesten zitten niet op de schopstoel en hebben een drukke baan, die mogelijk veel werkstress geeft. Doordat ze bijvoorbeeld de vaardigheden missen om extra werk af te wijzen, krijgen ze juist het idee dat ze nog harder moeten werken om het af te krijgen. En dan zie je ook dat de balans er uit gaat. Mensen, die het druk hebben, hebben de neiging zaken waar ze plezier in hebben of ontspannen van worden, niet meer te doen, vanwege tijdgebrek. Ook dan raakt de balans draagkracht/draaglast verstoord. Dus is het van belang om zicht te krijgen op je eigen energiegevers en energievreters en belangrijker nog, deze zaken weer op te pakken. Die energiegevers zijn heel persoonlijk: een boek lezen, naar de sportschool, tuinieren."

Huib Hikke | bc.nl


(foto: © Nationale Beeldbank)