ABCOUDE - Hoeveel vrouwelijke wereldleiders kent u? En hoeveel vrouwen kent u die leiding geven aan een bedrijf? En zijn dat dan vrouwvriendelijke bedrijven? Het lijkt erop dat het beeld van een leider nog altijd bepaald wordt door de man. Maar hoe erg is dat eigenlijk?

Leider en dienaar tegelijk
Afgelopen week verscheen in De Volkskrant een artikel over leiderschap. Volgens organisatiepsycholoog Inge Nuijten zou de ideale baas leider en dienaar tegelijk zijn. Vaak zien mensen deze typen leidinggevenden als soft. Maar voor dienend leiderschap zou juist lef nodig zijn, aldus Nuijten. En, bij dienend leiderschap denkt u misschien eerder aan een vrouw dan aan een man.

Bekende vrouwelijke leiders
Op de vraag hoeveel vrouwelijke leiders u kent, zal bijna iedereen het bekende rijtje opnoemen: Margaret Thatcher, Isabel Pern, Indira Gandhi. Misschien noemt u de huidige bondskanselier Angela Merkel of Europees Commissaris Neelie Kroes. Maar heel veel verder zult u niet komen.

Bekende zakenvrouwen
Met vrouwen in het zakenleven is het al niet heel veel anders. U kent misschien Marlies Dekkers, Sylvia Tth, of Nina Brink, maar ook hierbij komt u niet heel veel verder. En dat terwijl bijvoorbeeld in Nederland al vanaf 1981 de zakenvrouw van het jaar wordt gekozen. Een prijs waarmee een vrouw wordt onderscheiden die succes in het bedrijfsleven heeft.

Meer mannen dan vrouwen in leidinggevende posities
Dat u meer mannen dan vrouwen kent die leiding geven wordt ook nog eens onderschreven door de feiten.

Uit cijfers van het CBS (december 2008) blijkt namelijk dat er veel meer mannen dan vrouwen in leidinggevende posities zitten. Er zijn zelfs bijna drie keer zoveel mannelijke leidinggevenden als vrouwelijke leidinggevenden. In 2007 waren er 768.000 mannelijke en 280.000 vrouwelijk leidinggevenden. Verhoudingsgewijs geeft bijna n op de vijf mannen leiding tegen bijna n op de tien vrouwen. Sinds 2001 zijn deze verhoudingen niet gewijzigd.

Vrouwen aan de top levert meer winst op
Dat er beduidend minder vrouwen leiding geven dan mannen, gaf de ministeries van Economische Zaken en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aanleiding om de komende drie jaar samen te werken aan de Charter Talent naar de Top. Doel is meer vrouwen in de top te krijgen want, volgens de ministeries, levert dat letterlijk en figuurlijk winst op voor een organisatie. Het zorgt voor een betere afspiegeling van de maatschappij, meer ruimte voor innovatie en hogere verkoopresultaten, zo vinden de ministeries.

Is de ideale baas een vrouw?
Maar is zo een initiatief wel nodig? December vorig jaar hield het maandblad voor de feministische vrouw Opzij een enqute. De centrale vraag in die enqute was: is de ideale baas een vrouw? In totaal vulden 166 personen het onderzoek in. Dit waren in overgrote meerderheid vrouwen (98%). Het merendeel (67%) was tussen de 45 en 64 jaar oud. Typisch vrouwen die de feministische golf hebben meegemaakt dus.

Man of vrouw maakt geen verschil
Des te opmerkelijker misschien was dat tweederde (66%) van die vrouwen het helemaal niet uitmaakt wat het geslacht van de baas is. Hooguit vinden zij dat vrouwelijke leiders communicatiever zijn en meer begrip hebben voor de persoonlijke besognes van hun medewerkers. Of men een man of een vrouw als leidinggevende heeft (gehad), maakte over het algemeen helemaal geen verschil voor de ondervraagden.

Mannen en vrouwen geven op vergelijkbare manier leiding
En dat er minder vrouwen aan de top staan heeft in ieder geval niets te maken met de manier van leidinggeven. In 2001 komen namelijk de uitkomsten naar buiten van een proefschrift over de manieren waarop mannen en vrouwen leiding geven. En wat blijkt: mannen en vrouwen geven op een vergelijkbare manier leiding. De verschillen zijn minder sterk dan vaak wordt aangenomen. Tenminste, dat schreef M. van Engen in haar proefschrift waarop zij promoveerde aan de Katholieke Universiteit Brabant.

Van Engen vergeleek in haar onderzoek de managers van de lingerieafdeling met die van de outdoor- en elektronica-afdeling. De onderzoekster ontdekte dat sekse geen verschil maakt voor de stijl van leiderschap, tevredenheid of effectiviteit. Het heeft ook niets te maken met vrouwvriendelijkheid. Dat zou ook allemaal uit andere studies blijken. Volgens Van Engen geven vrouwen hooguit iets democratischer leiding.

Kenmerken vrouwvriendelijk bedrijven
Maar zijn bedrijven waar vrouwen de leiding hebben dan ook direct vrouwvriendelijk? Uit een onderzoek op loonwijzer.nl blijkt dat vrouwvriendelijke bedrijven in ieder geval een aantal kenmerken moeten hebben. Zo blijkt uit het onderzoek dat vrouwvriendelijke bedrijven eerder bemiddelen bij het zoeken naar een crche, een financile bijdrage leveren of zelfs eigen kinderopvang bieden, veel vrouwelijke managers in dienst hebben, veel deeltijdwerk bieden en flexibele arbeidsvoorwaarden bieden.

Vrouwen leiden vrouwenbedrijven
Uit het onderzoek zou ook blijken dat waar vrouwen leiding geven, hun ondergeschikten bijna altijd ook vrouwen zijn. Maar dat heeft weer niets te maken met vrouwvriendelijk. Uit een onderzoek dat het vakblad Management Team vorig jaar door TNS Nipo liet uitvoeren blijkt dat Shell, Philips en KPN de meest vrouwvriendelijke bedrijven in ons land waren. Tenminste dat zeiden de ruim duizend managers die werden ondervraagd naar het imago van bedrijven voor wat betreft 'vrouwvriendelijkheid'. En bij deze bedrijven zijn mannen de baas.

Glazen plafond voor vrouwen is onzin
Dus - vrouwvriendelijk of niet - blijft over de vraag: hoe komt het dan dat er minder vrouwelijke dan mannelijke leiders zijn? Dat komt omdat vrouwen in ieder geval in Nederland - minder ambitie hebben dan mannen. Ze werken in Nederland namelijk massaal in deeltijd en daarom behalen ze met moeite de top. Althans, dat zou blijken uit het boek De Mythe van het Glazen Plafond van Elsevier-journaliste Marike Stellinga dat eind september bij uitgeverij Balans verscheen. Toch vinden de meeste vrouwen het geen enkel probleem als ze de top niet halen, want Nederlandse vrouwen zijn dik tevreden met hun bestaan en de taakverdeling.

Buitenland
Toch is dat niet overal zo. Er zijn genoeg landen waar vrouwen regelmatig(er) leiding geven. Landen als Argentini, IJsland, Israel en Litouwen hebben de afgelopen jaren tenminste twee keer een vrouw als regeringsleider gehad. Of wat te denken van San Marino. Dat land heeft vanaf 1981 maar liefst acht co-regenten gehad. En niet te vergeten de Nederlandse Antillen. Daar zijn tussen 1977 en nu vijf vrouwen premier geweest.

De vraag is of er in bovenstaande landen ook meer vrouwelijke bazen zijn en of die vrouwen dan ook ideale bazen zijn. En, nog belangrijker misschien, of die landen ook vrouwvriendelijker zijn. De antwoorden mag u zelf geven.

Jacques de Vos | BusinessCompleet.nl