ABCOUDE - De verslechterde economie, geen krediet meer krijgen, wanbeleid of een veranderende markt zijn belangrijke reden waarom bedrijven failliet gaan. BusinessCompleet.nl zette voor u de tien belangrijkste oorzaken voor faillissement op een rij.

TIP, lees ook: Help, mijn klant gaat failliet

Maar eerst: Wat is een faillissement?
Een faillissement is een gerechtelijk beslag op het complete vermogen. Hiermee worden vooral de rechten van de schuldeisers beschermd. De schuldenaar verliest overigens elke zeggenschap over het vermogen, dat wordt beheerd door de curator. Met andere woorden: Wanneer een bedrijf, een instelling of een natuurlijk persoon niet meer in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen kan door de schuldseiser een faillissementsaanvraag bij de arrondissementsrechtbank worden ingediend.

1) Wanbeheer, slecht management of een gebrek aan visie
Ondanks alle rampverhalen over de huidige financiële crisis, uit alle onderzoeken blijkt dat wanbeheer de belangrijkste oorzaak is dat een bedrijf failliet kan gaan. Zo publiceerde Jan De Boitselier, werkzaam bij incassobedrijf Graydon, eind 2004, het onderzoek Faillissementen en gerechtelijke akkoorden. De Boitselier gaf in het onderzoek aan dat meer dan 80% van de faillissementen kwam door wanbeheer.

Wanbeheer kan ook anders worden genoemd: slecht management. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bijvoorbeeld, noemt slecht management de belangrijkste oorzaak van het failliet van een bedrijf. Dat zou blijken uit onderzoek van het CBS naar afgewikkelde faillissementen.

Ook auteur en onderzoeker bij Craydon Robert J.

Blom onderschrijft dat. Blom noemt dat gebrek aan visie. Hij stelt dat inzichten en vooral ook een gebrek aan een duidelijke visie op de toekomst belangrijke oorzaken zijn voor de jaarlijkse golf aan faillissementen. Blom schreef meer dan vijftig boeken over het ondernemerschap.

2) Onvoldoende kapitaal
In het eerder genoemde onderzoek Faillissementen en gerechtelijke akkoorden wordt de tweede oorzaak van een faillissement (namelijk 78,8%) onvoldoende kapitaal genoemd. Ook uit recente cijfers (december 2008) van incassobedrijf Graydon blijkt dat vooral kleine en/of startende ondernemers daar last van hebben.

Uit het onderzoek komt naar voren dat kleine ondernemers in de auto-industrie, de detailhandel, de logistiek en de textielbranche de faillissementscijfers omhoog stuwden. En dat komt, zo blijkt uit het onderzoek, omdat ‘Jonge start-ups als eerste omvallen omdat ze nog geen reserves hebben opgebouwd'.

3) Wie niet kan rekenen, gaat failliet
Op 7 september 2007 verschijnt in het AD het artikel Wie niet kan rekenen, gaat failliet. Het artikel gaat over de reisbranche. Het blijkt dat in 2007 het ene na het andere reisbureau over de kop gaat. En dat is niet zo verwonderlijk volgens de auteur: Want iedereen met een pc en een bankrekening kan een reisbureau beginnen. Als de nieuwbakken ondernemer dan niet eens fatsoenlijk kan rekenen, valt het leed niet te overzien.

Uiteraard geldt dit in dit geval vooral voor startende ondernemers. Deze stelling wordt ook onderschreven in het onderzoek Faillissementen en gerechtelijke akkoorden: Maar liefst 68,5% van de (startende) ondernemers gaat failliet door ‘Een onrealistisch financieel plan bij de oprichting’.

Maar als het om financieel inzicht gaat, gaat het niet alleen om startende ondernemers. In het artikel Vier redenen voor een faillissement van Arjan Kors (Bizz, 12 januari 2009) signaleren ervaren curatoren verschillende blunders die de kans om failliet te gaan aanzienlijk vergroten.

Volgens de curatoren ontbreekt het veel gestrande ondernemers aan financieel inzicht. Hann Oude Grote Bevelsborg, advocaat bij Lawton in Breda: 'Als je aan een nieuw product werkt, moet je wel een cashcow hebben waaruit je ondertussen je inkomsten haalt. Als je zelf dat inzicht niet hebt, moet je beter naar je controller luisteren.' En dat blijkt niet altijd te gebeuren.

4) Wanbetaling of faillissement van de klant
Wanbetaling is een van de grootste ondernemersrisico's. Geschat wordt dat in zeker 25% van de gevallen wanbetaling de oorzaak is van het faillissement van een onderneming (Wikipedia). In 2005 schat incassobureau Intrum Justitia zelfs dat een op drie ondernemingen failliet gaat door wanbetalers.

In dat jaar zou de Nederlandse economie jaarlijks 10 miljard euro verliezen als gevolg van oninbare rekeningen. Ook in het onderzoek Faillissementen en gerechtelijke akkoorden wordt wanbetaling en faillissement van een klant als een van de belangrijkste redenen genoemd voor faillissement.

5) Slechte economie
Op vrijdag 16 januari 2009 komt het CBS met het bericht dat er november vorig jaar ineens veel meer faillissementen zijn dan in de maand ervoor. Toch nuanceert het CBS het eigen bericht. Het aantal faillissementen kan namelijk van maand tot maand sterk fluctueren. Daarom kijkt het CBS doorgaans naar de ontwikkeling van het voortschrijdend driemaandsgemiddelde van het aantal faillissementen. Het voortschrijdend driemaandsgemiddelde kwam in november uit op 364, tegen 324 in oktober 2008.

Ook Graydon meldde dat in november 2008 661 bedrijven over de kop zijn gegaan. En dat dat een stijging van maar liefst 23% is ten opzichte van de 538 van de maand oktober. Die cijfers van november zouden aantonen dat de economie snel is omgeslagen.

Maar uit gegevens van de Kamers van Koophandel en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat het aantal faillissementen per maand enorm verschilt. Ook de tijd van het jaar heeft invloed op het aantal faillissementen, aldus het CBS. In een laatste kwartaal van een jaar gaan meer bedrijven bankroet gaan dan in de drie kwartalen ervoor.

Toch is het onvermijdelijk dat de verslechterde economie invloed heeft op het aantal faillissementen. In het artikel Omzetdalingen en faillissementen door gebrek aan krediet van 12 januari van dit jaar in De Telegraaf blijkt dat talloze bedrijven voor hun voortbestaan vrezen. Meer dan één op de drie ondernemers verwacht dat de kredietkraan dit jaar dicht blijft. Gevolg: omzetdalingen en faillissementen. In het onderzoek Faillissementen en gerechtelijke akkoorden wordt een ongunstig ondernemersklimaat in 20% van de faillissementen als reden genoemd.

6) Vraaguitval en omzetdaling
In het artikel Fors meer bedrijven over de kop (FD, 10 december 2008) noemt onderzoeker Blom van Graydon twee belangrijke oorzaken voor een eventueel dreigend faillissement. Naast de, volgens hem haperende kredietverlening van banken, noemt hij de vraaguitval als belangrijke oorzaak.

Ook in het artikel Omzetdalingen en faillissementen door gebrek aan krediet zeggen veel bedrijven dat ze last hebben van omzetdaling en bang zijn voor een faillissement. Uit cijfers van MKB-Nederland zou blijken dat bij één op de tien mkb-ondernemers het water tot aan de lippen staat. Het betreft hier vooral kleinere bedrijven.

Een goed voorbeeld van vraaguitval en omzetdaling met faillissementen tot gevolg is te zien in de branche van financieel tussenpersonen. Het aantal faillissementen van financieel tussenpersonen is vorig jaar met 35 procent gestegen. Vooral in het laatste kwartaal, toen de economie zeer sterk afkoelde, gingen veel bedrijven bankroet. Dat blijkt uit onderzoek van adviesbureau IG&H Consulting, dat vorige week naar buiten kwam

Intermedairs - die consumenten adviseren op het gebied van financiële producten als hypotheken en beleggingen - zouden in zwaar weer zitten omdat de vraag naar zulke producten terugloopt. Want er worden veel minder hypotheken afgesloten nu de huizenmarkt vrijwel is stilgevallen.

7) Minder snel krediet
In het artikel 13 Actuele feiten over de kredietcrisis op BusinessCompleet.nl blijkt dat Mkb-bedrijven nog steeds krediet van de bank krijgen. Toch ligt het voor de hand dat het minder snel of helemaal geen krediet meer krijgen een belangrijke oorzaak is voor een faillissement van een bedrijf.

In het artikel Omzetdaling en faillissementen door gebrek aan krediet valt te lezen dat binnen de groep ondernemers die onlangs een bedrijfskrediet in de wacht sleepten, een kwart ondervond dat de voorwaarden zijn aangescherpt door de kredietcrisis.

Leendert-Jan Visser, directeur beleid bij MKB-Nederland, geeft toe dat er ondernemers failliet gaan. Visser noemt dat triest, maar vindt dat dat bij het beeld van de conjunctuur hoort en bij ondernemen: Het mag echter niet in hoge mate liggen aan gebrek aan financiering.

8) Veranderende markt en concurrentie
In mei van het vorig jaar blijkt dat maar liefst 20% van de makelaars failliet gaat. Dat zou komen doordat - door de prijsexplosie op de huizenmarkt - veel mensen in de makelaarsbranche zijn gestapt. Gevolg was wel dat het aantal makelaars steeg van zo'n vierduizend in 2000 tot tussen de tien- en twaalfduizend in 2008. Het gevolg daarvan was weer dat bijna dertig procent van de makelaarskantoren vorig jaar verlies draaide en een op de vijf makelaars failliet ging.

Een andere oorzaak was de komst van goedkope internetmakelaars. Een goed voorbeeld van een veranderende markt en meer concurrentie.Maar ook het al eerder genoemde voorbeeld van de faillissementen in de branche van financieel tussenpersonen is hier een goed voorbeeld van.

9) Ongevallen en ziekte
In het tijdschrift De Ondernemer (februari 2008) valt te lezen dat maar liefst 80 procent van de bedrijven die door brand getroffen worden, binnen een jaar failliet gaat. Nog eens tien procent zou in het tweede jaar na de brand sneuvelen. Daarnaast ligt het voor de hand dat vooral bij eenmanszaken langdurige ziekte een belangrijke oorzaak is van een faillissement.

In het onderzoek Faillissementen en gerechtelijke akkoorden wijdt men zelfs 15 procent van alle faillissementen aan ongevallen en ziekte. En dat de omvang van failliete bedrijven er toe doet, blijkt wel uit het Historisch overzicht: uitgesproken faillissementen sinds 1986 van Craydon. Daaruit blijkt dat 50% van de bedrijven zonder personeel failliet gaat. Ter vergelijking: van de bedrijven met 1 persoon in dienst gaat maar 18% failliet.

10) Wijziging wet- en regelgeving
Halverwege 2008 komt het CBS met cijfers over faillissementen in de eerste helft van 2008. Het blijkt dat het aantal faillissementen met meer dan een vijfde gedaald is ten opzichte van een jaar eerder. Dit was de sterkste afname sinds het begin van 2006, toen de daling inzette.

Het CBS constateert vooral een forse daling van faillissementen bij particulieren en eenmanszaken. Als belangrijkste oorzaak voor deze daling noemt het CBS de wijziging in de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP) per 1 januari 2008.

Het tegenovergestelde voorbeeld blijkt uit het al eerder genoemde aantal faillissementen van financieel tussenpersonen. Sinds 1 januari 2008 moet in deze branche voor de klant duidelijk worden wat zijn adviseur precies doet en hoeveel daarvoor in rekening wordt gebracht. Dat heeft grote invloed gehad op het aantal faillissementen. Ook het ministerie van Financiën erkende dat door de strengere regels tussenpersonen in zwaar weer waren gekomen. En door de economische crisis natuurlijk.

Jacques de Vos | Businesscompleet