ABCOUDE – Vallen zzp’ers door de crisis buiten de boot, of zijn zij juist het nieuwe wapen waarmee de crisis wordt overwonnen? De positie van het groeiende leger van zelfstandigen op de arbeidsmarkt is onderwerp van felle discussies.

Zie ook het Dossier ZZP

“Er zit tegenwoordig een hele schil om de arbeidsmarkt die in slechte tijden meteen afgepeld wordt. Aan het woord is econoom Michiel Vergeer van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Met de ‘schil’ bedoelt hij uitzendkrachten en zelfstandigen. “In de vier opgewekte jaren die we achter de rug hebben, zijn veel mensen voor zichzelf begonnen en zzp’er geworden. Zij redden het nu nog, omdat er eind september 250 duizend vacatures waren. Toen de economie begon te haperen, konden ze bij bedrijf B aan de slag als bedrijf A hen niet meer wilde. Maar als de rek eruit is, krijgen zzp’ers het heel moeilijk.

Als eerste zonder werk?
Zelfstandigen hebben geen arbeidscontract, maar werken op opdrachtbasis. Als een bedrijf moet bezuinigen, kan vast personeel terugvallen op de bescherming van het arbeidscontract. Maar op opdrachten aan zelfstandigen kan altijd worden gekort. In deze redenatie komen zij daardoor als eerste zonder werk te zitten.

Half miljoen zelfstandigen
Het aantal zelfstandigen groeit al jaren. Waren het er in de jaren tachtig nog minder dan 200.000, inmiddels zijn er een half miljoen zzp’ers. Het gemiddelde inkomen is daarbij relatief steeds wat gedaald in vergelijking met het inkomen van werknemers.

In 2004 verdiende een zzp’er gemiddeld bijna 37.000 euro. Daarmee ligt het gemiddelde inkomen van een zelfstandige nu onder dat van een werknemer.

Jaren tachtig
De huidige recessie is de eerste echte sinds de jaren tachtig. Die bereikte zijn diepste punt in 1982, maar de werkloosheid steeg nog door tot 1984. Destijds zat op de piek 10,2 procent van de beroepsbevolking zonder werk. Door strenge regels omtrent ontslagbescherming was het destijds bijna onmogelijk voor werkgevers om personeel te ontslaan. Het was wel mogelijk om geen nieuw personeel aan te nemen. De prijs van de crisis, in de vorm van werkloosheid, kwam zo vooral terecht bij de jonge generatie schoolverlaters, die een ‘verloren generatie’ werd.

Flexibilisering
Sinds de jaren tachtig is de arbeid vergaand geflexibiliseerd. Naast de toename van het aantal zelfstandigen is ook het aantal flexwerkers (uitzendkrachten) gegroeid, naar zo’n 600.000. Dankzij de flexibelere arbeidsmarkt kunnen werkgevers nu sneller op de recessie reageren dan toen.

Snelle daling
De werkloosheid zal niet alleen sneller oplopen dan toen, maar als de economie zich herstelt ook sneller weer dalen. In de jaren tachtig liet het herstel van de werkgelegenheid lang op zich wachten, doordat de winstgevendheid van het bedrijfsleven sterk was uitgehold. Dat was toen het gevolg van de snelle salarisstijgingen van de jaren zeventig en de ontslagbescherming. Anno 2009 is het leeuwendeel van het bedrijfsleven gezond winstgevend. Zodra de economie zich herstelt, zal het bedrijfsleven opnieuw op zoek gaan naar personeel. Over een termijn van jaren blijft personeelstekort een waarschijnlijker scenario dan massawerkloosheid, door de vergrijzing.

Prijzenslag in ICT
In de ICT-sector heeft de recessie de vorm aangenomen van een tarievenoorlog. Steeds meer bedrijven bezuinigen op ICT-kosten als gevolg van de recessie. Ze zetten ICT’ers onder druk om de prijzen te verlagen. De Volkskrant meldde onlangs dat ICT’ers de laatste maanden 5 tot 15 procent minder voor hun diensten betaald krijgen. Zelfstandig werkende ICT’ers krijgen de hardste klappen. Arno Pronk van IT-staffing, een grote detacheerder van zzp’ers in de ICT-sector, stelt in de Volkskrant dat “de hele markt onder water staat en dat er “best wat zzp’ers zijn die weer in loondienst willen. “De zelfstandige staat erg onder druk. Hij heeft eigenlijk geen keus; wie zijn tarief niet verlaagt, staat op straat.

Crisis is kans
Desondanks zien zzp’ers de huidige crisis vooral als kans. Dat blijkt uit de resultaten van een enquête van de vereniging Platform Zelfstandige Ondernemers (PZO). Slechts 27 procent van de respondenten ziet de crisis als bedreiging. Sectoren waar de crisis meer als een bedreiging wordt gezien zijn de ict-sector (50 procent zegt bedreiging, slechts 15 procent ziet de crisis als kans) en de bouw (36 versus 31 procent). Zelfstandigen die werkzaam zijn als HRM-adviseur of als loopbaancoach zijn juist positief: 18 versus 68 procent.

Kennis en ervaring
FNV Zelfstandigen bestrijdt het beeld dat alle zelfstandigen binnenkort werkloos en brodeloos thuis zitten. Zzp’ers beschikken over de juiste combinatie van kennis, vaardigheden en ervaring, en zijn daarom veel minder gevoelig voor de conjuncturele tegenwind, vinden voorzitter Martin Spanjers en directeur Linde Gonggrijp. Het is volgens hen een misverstand te denken dat zelfstandigen taken uitvoeren die niet belangrijk zijn, of werkloos zullen worden.

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl