ABCOUDE - Nederland is koploper in de wereld als het gaat om deeltijdwerk. Maar met de huidige economische crisis is de discussie weer helemaal actueel. Wat zijn eigenlijk de voor- of nadelen voor een werkgever als het personeel (nog meer) wil werken in deeltijd?

Vorige week kwam PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer ineens in het nieuws omdat zij voor de invoering van de vierdaagse werkweek zou zijn. Het zou volgens Hamer twee problemen op lossen: de herverdeling van werk en zorg en de verdeling van arbeid door mannen en vrouwen. Maar Nederland is al koploper deeltijdwerk.

Erg enthousiast werd er niet op Hamer’s idee gereageerd. VVD-leider Mark Rutte vond het bijvoorbeeld geen goed idee: ‘’Als bedrijven het er in specifieke gevallen zelf over eens worden met hun werknemers, prima. Maar leg zoiets nooit collectief van bovenaf op.”

Uiteindelijk bleek dat Hamer slechts het kabinet wilde vragen om een onderzoek in te stellen naar belemmeringen voor de kortere werkweek in de Arbeidstijdenwet. Uiteraard heeft Hamer’s idee alles te maken met de huidige economische crisis. Maar tijden kunnen snel veranderen.

Weet u het nog?
Voordat de huidige economische crisis begon, leek de krapte op de arbeidsmarkt nijpend te worden. Veel bedrijven zaten te springen om personeel en dat personeel – vooral het goed opgeleide personeel - kon kiezen waar het maar wilde werken, hoeveel hij/zij wilde verdienen en hoeveel uur hij wilde werken.



Vooral vrouwen werken deeltijd
Ook uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) van begin dit jaar bleek Nederland in Europa in twee opzichten een buitenbeentje: nergens werken zoveel vrouwen in deeltijd en nergens hebben mensen zoveel vrije tijd. Onderzoekers dachten lange tijd dat het grote aantal parttime werkende vrouwen betekende dat Nederland zich in een overgangsfase bevond. Deeltijdwerk was een 'opstapje' naar het Scandinavische model, waarin nagenoeg alle vrouwen een volledige werkweek kennen.

Het SCP-rapport liet zien dat het aantal werkende vrouwen de laatste jaren enorm is gestegen. Tegelijkertijd bleef de voltijds werkende vrouw een uitzondering: van alle vrouwen in loondienst hebben er ‘slechts drie op de tien een volledige werkweek.

Nederland heeft het hoogste aantal deeltijdwerknemers ter wereld
Ook in het rapport Stijging deeltijd vraagt om koerswijziging uit 2005 van de - aan het Centraal Planbureau verbonden - auteurs R.W. Euwals en R.A. de Mooij werd al geconstateerd dat ons land in vergelijking met andere landen een hoog aandeel deeltijdwerk kent. En dat aandeel blijft maar toenemen.

Nederland heeft zelfs het hoogste aantal deeltijdwerknemers ter wereld. In 2003 werkte in Nederland 60% van alle werkende vrouwen en 15% van alle werkende mannen minder dan dertig uur per week. Het gemiddelde in Europa lag respectievelijk op 19% en 8%.

Overheidssteun
De hoge deeltijdfactor wordt in Nederland gezien als een groot goed voor onze samenleving.
Het biedt namelijk een middel om werk te combineren met studie of zorg. Ook het overheidsbeleid ondersteunt om deze redenen deeltijdwerk.

Deeltijdwerk bij wet geregeld
Sinds 1996 geldt bijvoorbeeld de Wet verbod op Onderscheid naar Arbeidsduur (WOA) die bepaalt dat deeltijders dezelfde rechten hebben als voltijders met betrekking tot uurloon, overuren, bonussen en training. Sinds juli 2000 is de Wet Aanpassing Arbeidsduur (WAA) van kracht, die bepaalt dat werknemers de mogelijkheid hebben hun totale gewerkte uren aan te passen aan de eigen voorkeur.

Luie Nederlanders
Even een vergelijking: de werkzame Nederlander werkte in 2004 gemiddeld 1354 uur per jaar, een Duitser circa honderd uur langer, een Zweed circa tweehonderd uur en een Engelsman ruim driehonderd uur langer (Bron: OECD Employment Outlook 2004). Vooral voor de crisis, met het dreigend tekort aan arbeidskrachten, werd dit lage aantal uren steeds vaker als een probleem gezien. Een toename van het aantal gewerkte uren van deeltijders werd als meer dan een welkome ontwikkeling gezien.

Deeltijdwerker is duur
Zo moeten hoger opgeleiden die in deeltijd werken vaak opboksen tegen allerlei vooroordelen, zo blijkt uit meerdere onderzoeken. Zo zouden deeltijdwerkers hun prioriteiten leggen buiten het werk. Ook zouden deeltijdwerkers relatief duur zijn. Voor kosten die verband houden met de werkplek en de overhead klopt het dat deeltijdwerkers duurder zijn. Als meer werknemers met zijn allen dezelfde hoeveelheid werk verzetten, nemen dit soort kosten toe.

Deeltijdwerker bespaart kosten
Sociologe en organisatieadviseur Hilde Veraart-Maas rekent in haar boek Werken aan deeltijd (2004) af met een aantal van deze vooroordelen. Veraart-Maas wijst er op dat hier kostenbesparingen tegenover staan, omdat het verloop zou dalen. Want, volgens de auteur, een op de zeven goed ingewerkte medewerkers zou namelijk vertrekken als hij te weinig ruimte krijgt voor balans. Dus concludeert Veraart-Maas dat het binden van werknemers wervingskosten bespaart: zo’n 70 tot 200 procent van de loonsom.

Deeltijdwerker zorgt voor werkdruk
Toch is het voor leidinggevenden niet altijd makkelijk om met deeltijdwerkers te werken. Deeltijdwerk kan namelijk de werkdruk opvoeren bij de leidinggevende omdat hij/zij met meer werknemers dezelfde hoeveelheid werk moet verzetten.

Juist meer en langer werken
Ook MKB-Nederland heeft zich op verschillende manieren uitgesproken over deeltijdwerk. Begin dit jaar kwam de organisatie met de stelling dat het belangrijk is dat meer mensen méér en langer werken. Op dat moment was dit ook een belangrijk beleidspunt van het kabinet.

Flexibilisering van arbeidstijden
Maar, zoals al eerder gezegd: het overheidsbeleid ondersteunt deeltijdwerk. Tegelijkertijd wil diezelfde overheid dat werknemers werk en privé makkelijk kunnen combineren. En dat is dan weer om ervoor te zorgen dat meer mensen (beter en langer) inzetbaar zijn voor de arbeidsmarkt. Precies zoals bijvoorbeeld MKB-Nederland wil. Dus denkt het kabinet na over voorstellen voor flexibilisering van huidige verlofregelingen en arbeidstijden.

Bijdragen aan bedrijfseconomisch belang
Een punt waar ook MKB-Nederland achter staat. Want, zo is de gedachte, verlof kan zo worden ingezet dat ondernemers er ook baat bij hebben. Namelijk dat het bijdraagt aan de belangrijkste doelstelling voor ondernemers; het bedrijfseconomische belang, verbetering van de arbeidsproductiviteit, meer en langer werken en bovenal continuïteit van de onderneming. En voor werknemers, als eventueel middel ter bevordering hiervan, het combineren van werk en privé.

Goede ervaringen
Dat de discussie over deeltijdwerk levendig en actueel is bewijst ook een interview in de Ondernemer (29 april 2008) met Masterkey Plus directeur Jan Halfman. Het bedrijf heeft 31 medewerkers in dienst. Het grootste deel van de medewerkers werkt parttime. Het bedrijf heeft maar 8 fulltime personeelsleden. Directeur Jan Halfman zegt alleen maar goede ervaringen te hebben met deeltijdwerkers

Deeltijdwerker is productiever
Volgens Halfman zijn deeltijdwerkers vaak beter gekwalificeerd dan de functie van ze vereist, waardoor ze in staat zijn hun werk zodanig te organiseren dat ze beter, sneller en handiger kunnen omgaan met de beschikbare tijd. Verder vindt Halfman de deeltijdwerkers vaak beter uitgerust dan iemand die een 40-urige werkweek draait, waardoor ze beter kunnen relativeren en doorgaans ook een hogere productiviteit hebben dan collega's die fulltime werken.

Deeltijdwerker per saldo goedkoper
Het enige nadeel dat Halfman in het interview kan bedenken, is dat je als werkgever iets meer moet betalen voor een parttime arbeidskracht. Halfman: ‘’Maar dat wordt mijns inziens dusdanig ruim gecompenseerd door de kwalitatieve input die wordt geleverd, dat je per saldo veel goedkoper uit bent.’’

Jacques de Vos | BusinessCompleet.nl