ABCOUDE – Nu de kredietcrisis lijkt uit te lopen op een recessie, dringt de vraag op of de overheid de economie kan stimuleren. De redactie ging op zoek en vond maar liefst 11 maatregelen. Allemaal geen garantie voor succes natuurlijk, maar het overwegen waard.

1. Rente verlagen
De aanvankelijk hoge inflatie verdwijnt nu door de economische terugval als sneeuw voor de zon. Afgelopen vrijdag nog maakte de Europese Centrale Bank bekend dat de Europese inflatie van het hoge niveau van 4 procent afgelopen zomer, is gedaald naar 2,1 procent. In zijn recent verschenen Economic Forecast stelt ook de OESO dat nu snel het gedaan is met de hoge inflatie in Europa. Dat schept ruimte voor de ECB om de rente te verlagen. En dat is een beproefd middel om de economie te stimuleren.

2. BTW verlagen
Sprak de Nederlandse politiek nog maar kort geleden over een BTW-verhoging, inmiddels heeft Engeland het spits afgebeten in de tegengestelde richting. De socialistische minister van Financiën Alistair Darling verlaagde de BTW van 17,5 naar 15 procent. De maatregel is tijdelijk, om de Britse economie een oppepper te geven. Ondanks een reeks internationaal geprezen maatregelen behoort Engeland in deze crisis tot de zwaarder getroffen landen. Een mogelijk nadeel van een BTW-verlaging, naast de kosten ervan voor de overheid, is een eventueel deflatoir effect.

3. Lasten verlagen
Een goede stimulans voor de economie is het verlagen van de lasten.

In Nederland is hier al sprake van, omdat de WW-premie wordt verlaagd zonder dat er een belastingverhoging tegenover staat (aanvankelijk gepland was een verhoging van de BTW). Het extraatje dat werknemers vanaf 1 januari 2009 in hun portemonnee krijgen, komt de economie dus uitstekend uit. De overheid zou ook andere lastenverlagingen kunnen bedenken, maar uiteraard zijn hieraan voor de overheid kosten verbonden.

4. WW-fondsen voor tijdelijke arbeidstijdverkorting
De verlaging van de WW-premie per 1 januari 2009 was mede mogelijk omdat de sociale fondsen, waaronder het WW-fonds, overvol zitten. Bovendien stond de maatregel al langer in de planning. Minister Donner heeft het inmiddels mogelijk gemaakt om onder voorwaarden tijdelijk arbeidstijdverkorting door te voeren, waarbij de werknemers vergoed worden vanuit het WW-fonds. Dit voorkomt dat werknemers nu ontslagen worden, terwijl zij later weer nodig zijn.

5. Consumptieve overheidsuitgaven verhogen
Om de economie draaiende te houden of weer op gang te helpen, kan de overheid de overheidsuitgaven verhogen. In het verleden zijn wel eens op dit soort momenten (of kort ervoor) uitkeringen verhoogd. Dat is sympathiek, maar het kan de overheid ook op hoge kosten jagen, als door dezelfde crisis vervolgens het aantal uitkeringsgerechtigden fors oploopt.

6. Overheidsinvesteringen verhogen
Het is al diverse malen gesuggereerd, maar een definitief besluit is er nog niet over genomen: het naar voren trekken van overheidsinvesteringen. Met bijvoorbeeld investeringen in de infrastructuur kan de bouwsector aan het werk gehouden worden en kan de economie sneller profiteren van betere verbindingen (minder files dus). Uiteraard zijn ook hier de kosten het nadeel, maar deze kunnen gemakkelijker worden terugverdiend.

7. Euro invoeren (voor niet-eurolanden)
De euro bewijst tijdens de crisis zijn nut. Landen die de euro hebben ingevoerd worden nu aantoonbaar minder door de crisis getroffen dan landen die sceptisch stonden tegenover Europese monetaire samenwerking. Sommige niet-eurolanden overwegen nu zich alsnog bij het Euroblok aan te sluiten. Daarmee zouden de landen zich ontdoen van de nu verzwakte eigen munt en de vervelende gevolgen die dat heeft, zoals dure importproducten, verlies van levensstandaard en een hoge rentestand die nodig is om verder verval van de eigen munt te voorkomen. Overigens is het de vraag of een snelle instap in de euro praktisch mogelijk is, zouden deze landen daartoe besluiten.

8. Steunoperaties aan banken
Banken spelen een belangrijke rol in de economie. Als banken ten onder gaan, kunnen delen van de economie in de val meegesleurd worden. De Nederlandse regering heeft een aantal steunoperaties uitgevoerd om de gezondheid van de Nederlandse financiële sector te waarborgen, en staat klaar om dat indien nodig vaker te doen. Andere landen doen hetzelfde, zoals via leningen of deelnames.

9. Nationalisatie van banken
Het Britse Northern Rock was de eerste bank die door de overheid werd genationaliseerd. Inmiddels hebben veel overheden dit middel toegepast, waaronder Nederland met de Nederlandse delen van Fortis. Nationalisatie is overigens bedoeld voor beperkte tijd.

10. Garantie op spaargeld
Geld dat op de bank staat, kan alleen rente opleveren als de bank dit geld laat ‘werken’. De meest gangbare manier voor een bank om dat te doen, is het weer uitlenen tegen een hogere rente, via bijvoorbeeld een doorlopend krediet of een hypotheek.
Mede om een ‘run on the bank’ (mensen die uit angst hun geld van de rekening halen) te voorkomen heeft onder andere Nederland de overheidsgarantie op spaartegoeden verhoogd van € 38.000 naar € 100.000. Ook de meeste andere ontwikkelde landen hebben hun garanties verhoogd. De garantie geldt bovendien per persoon per bank, waardoor iemand met meer spaargeld dan € 100.000, dit over meerdere banken kan spreiden.

11. Overheid garant voor interbancaire kredieten
Door de kredietcrisis is de interbancaire markt, waar banken geld aan elkaar lenen, vrijwel stil komen te liggen. Dat komt omdat de banken elkaar niet meer vertrouwen.
Een gebrek aan kredieten vertraagt de economie, omdat consumenten en bedrijven moeilijker geld van banken kunnen lenen. Er is de overheden dan ook veel aan gelegen de interbancaire geldmarkt weer op gang te helpen. De garantstelling door de overheid op interbancaire kredieten, die in vrijwel alle ontwikkelde landen inclusief ons land is ingevoerd, is de meest kernachtige maatregel tegen de kredietcrisis.

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl