ABCOUDE - Het grootste gedeelte van alle werkende mensen in Nederland valt onder een CAO (collectieve arbeidsovereenkomst). In Nederland zijn zo’n kleine duizend verschillende CAO’s. CAO’s kunnen per bedrijfstak of per onderneming worden afgesloten. Maar een CAO afsluiten is niet verplicht. Daarom maakt de redactie van BusinessCompleet.nl voor u deze checklist.

1) Wat is een CAO?
Een collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) is een schriftelijke overeenkomst waarin afspraken over arbeidsvoorwaarden zijn vastgelegd. Dat staat op de site van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (arboportaal.nl): De CAO gaat vóór op afspraken in een individuele arbeidsovereenkomst die een werkgever en zijn werknemer met elkaar sluiten. In de arbeidsovereenkomst wordt vaak verwezen naar de CAO.

2) Twee soorten
Er zijn twee soorten CAO’s: de bedrijfstak-CAO en de ondernemings-CAO. Dat wil zeggen dat CAO’s dus per bedrijfstak of per onderneming kunnen worden afgesloten. Een bedrijfstak-CAO is een collectieve afspraak die binnen een sector geldt. Een ondernemings-CAO is een afspraak binnen één bedrijf. In Nederland zijn circa 1000 CAO’s van toepassing: circa 200 bedrijfstak-CAO’s en circa 800 ondernemings-CAO. De meeste werknemers vallen onder een bedrijfstak-CAO (bron: www.caoadvieslijn.nl).

Bedrijfstak- of ondernemings-CAO
Een bedrijfstak-CAO wordt afgesloten tussen een of meer werkgevers of werkgeversorganisaties en een of meer werknemersorganisaties. Er zijn bedrijfstak-CAO`s, zoals de metaal-CAO of de bouw-CAO. Een ondernemings-CAO wordt afgesloten door een werkgever met een of meer werknemersorganisaties. Voorbeelden van ondernemings-CAO`s zijn de Philips-CAO of NS-CAO.



3) Welke partijen komen een CAO overeen?
Welke partijen een CAO overeenkomen hangt af van de soort CAO. Bij een bedrijfstak-CAO wordt de afspraken afgesloten tussen één of meer werkgevers(organisaties) en één of meer werknemers(organisaties), zoals dus bij de metaal of de bouw. Een ondernemings-CAO wordt afgesloten door één werkgever met één of meer werknemersorganisaties en geldt alleen voor deze onderneming, zoals dus bij Philips of de NS.

4) Wat wordt geregeld in een CAO?
In een CAO worden veel dingen geregeld, zoals: werktijden, duur van proeftijd en het opzegtermijn, het loon, uitbetaling van overwerk, ziekteregelingen en bijvoorbeeld de pensioenregeling. Een CAO wordt vaak afgesloten door een of meer werkgevers of werkgeversorganisaties en een of meer werknemersorganisaties en geldt voor een onderneming of voor een gehele bedrijfstak. Een CAO kent een bepaalde looptijd van maximaal 5 jaar.

5) Arbeidsomstandigheden in CAO
Op arboportaal.nl valt te lezen dat ook de arbeidsomstandigheden apart geregeld moeten worden in de CAO. Vaak wordt er in een CAO aandacht besteed aan het preventiebeleid. Er wordt bijvoorbeeld afgesproken welk instrument voor de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) gebruikt wordt en wie dat gaat uitvoeren. Dat kan een preventiemedewerker zijn, maar de werkgever kan deze taak ook zelf op zich nemen als het bedrijf minder dan 25 medewerkers heeft. Bij minder dan 25 werknemers en indien een CAO-model wordt gebruikt, kan worden volstaan met een RI&E zoals afgesproken in de CAO en hoeft deze niet door een Arbodienst te worden getoetst.

6) CAO vaak gunstiger dan de wet
Uit de site van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid valt ook op te maken dat de afspraken in de CAO zijn vaak gunstiger dan die in de wet. Het kan namelijk zijn dat in de CAO vaak een hoger loon dan het minimumloon wordt afgesproken, of dat iemand recht heeft op meer vakantiedagen dan het wettelijke minimum. Het spreekt voor zich dat die afspraken nooit in strijd mogen zijn met de wet. In de CAO mag dus niet een lager loon staan dan het minimumloon, of minder vakantiedagen dan in het Burgerlijk Wetboek (BW).

7) Geen CAO?
Een ondernemer is niet verplicht om en CAO af te sluiten. Voor ongeveer 15 procent van alle werknemers geldt geen CAO. Het gaat vooral om bedrijven uit de zakelijke en financiële dienstverlening, kleinere bedrijven, jonge bedrijven en bedrijven met een lage organisatiegraad onder werknemers. Als er geen CAO's of eigen regelingen van toepassing zijn, maakt de werkgever samen met de werknemer afspraken over de arbeidsvoorwaarden. Hierbij gelden de algemene regels van de arbeidswetgeving. Deze staan onder andere in de Wet minimumloon, de Arbeidstijdenwet, de Arbeidsomstandighedenwet, de Wet arbeid en zorg en in het Burgerlijk Wetboek. Het is verstandig deze afspraken schriftelijk vast te leggen in een individuele arbeidsovereenkomst, maar dat is niet verplicht, zo valt te lezen op arboportaal.nl.

Algemeen verbindend verklaring (AVV)
De partijen die een CAO hebben afgesloten, kunnen vragen of de CAO voor de gehele bedrijfstak gaat gelden. De CAO wordt dan breder toepasbaar. Ook werkgevers die niet bij de CAO-partijen horen moeten er dan aan voldoen. Een verzoek om een CAO algemeen verbindend te verklaren, kan worden gedaan aan het ministerie van SZW.

8) Is een werkgever verplicht de CAO na te leven?
Iedere werkgever is verplicht in de arbeidsovereenkomst te vermelden of een CAO van toepassing is. Zo moeten werkgevers die gebonden zijn aan een CAO dit ter inzage aan hun werknemers geven. Een werkgever is verplicht de CAO na te leven, iemand die dat niet naleeft, kan door een betrokken werknemersorganisatie worden aangesproken tot nakoming van de CAO. De werknemersorganisatie kan bovendien een vergoeding eisen wegens het niet-nakomen door de werkgever van zijn verplichtingen. Een werknemer kan ook zelf nakoming van de CAO vorderen. Tenminste, als hij lid is van een werknemersorganisatie.

9) Welke CAO geldt voor uw bedrijf?
Als u wilt weten of er voor uw onderneming of bedrijfstak een CAO bestaat en/of er op uw bedrijf een CAO van toepassing is, dan kunt u zich het beste wenden tot uw werkgeversorganisatie een werkgever(svereniging) of vakbond in uw sector. Zij kunnen uw vragen beantwoorden en informatie aandragen.

Nuttige sites:
Ministerie Sociale Zaken en Werkgelegenheid: Arboportaal.nl
Rijksoverheid: Rijksoverheid.nl
Vereniging van werkgevers: awvn.nl
UWV WERKbedrijf: werk.nl
Een overzicht van alle CAO’s: fnvbondgenoten.nl
CAO’s en AVV's in Nederland: caoweb.nl

Jacques de Vos | BusinessCompleet.nl