DEN HAAG - Je hebt het vast wel eens gezien: de voorjaarskolder bij koeien die na een hele winter op stal te hebben gestaan voor het eerst weer de wei in mogen. Van gekkigheid weten ze niet wat ze moeten doen. Ik moest daar aan denken toen ik de onlangs gepresenteerde toekomstplannen van werknemersorganisatie FNV las. “Kolderiek en niet wat ondernemers willen”, dat was mijn eerste gedachte bij het idee van de FNV om bijvoorbeeld in CAO’s minimumtarieven voor zzp’ers vast te leggen.

Datzelfde gevoel kreeg ik ook bij het plan om de ‘flexibele schil’ bij bedrijven terug te brengen tot een minimum. Terwijl bedrijven juist gebaat zijn bij deze flexibele schil. Maar laat ik mij eerst eens beperken tot het kolderieke idee van minimumtarieven.

Schrikbarend lage tarieven
Laat ik er duidelijk over zijn. De tarieven waar zzp’ers genoegen mee (moeten) nemen zijn soms schrikbarend laag. Voor een deel gaat het hier om een min of meer tijdelijk probleem, veroorzaakt door de economische crisis. Het zou vreemd zijn te veronderstellen dat deze geen effect heeft op de tarieven van zzp’ers. Als het economische tij weer aantrekt, vertaalt zich dat ook ongetwijfeld weer in betere tarieven.

Voor een ander deel is er een meer structureel probleem, waaraan verschillende oorzaken ten grondslag liggen. Oorzaken die wel een gemeenschappelijk kenmerk hebben, namelijk een niet goed functionerende (of juist te goed functionerende) markt.

In sommige sectoren hebben opdrachtgevers of tussenbureaus een dusdanige inkoopmacht dat zzp’ers moeite hebben een goed tarief te bedingen; in andere sectoren zijn er zoveel zzp’ers dat er onderling een grote prijzenslag ontstaat. In weer andere sectoren is het de overheid die voor bepaalde verrichtingen wel erg lage tarieven vaststelt.

Het is dus niet zo dat er niets aan de hand is. Ik ben de laatste om dat te ontkennen. Vanuit PZO werken we ook zeker aan oplossingen. Maar niet via het minimumtarief of via de CAO!

De CAO: het confectiepak dat de zzp’er niet past
Echte oplossingen vergen een andere aanpak dan die de FNV voorstaat. Het is natuurlijk alleszins lovenswaardig dat een werknemersclub zich zorgen maakt over het wel-en-wee van zzp’ers, maar dan moet je met je oplossingen ook aansluiten bij de belevingswereld van de ondernemer. Als het de FNV menens is met de belangenbehartiging voor zzp’ers – en ik geloof dat oprecht – dan moet zij ook de durf hebben om over de traditionele werknemersinstrumenten heen te kijken. De CAO is het confectiepak voor de werknemer. Zo’n confectiepak past de zzp’er niet. Bovendien zit hij niet bij de kleermaker aan tafel om mee te kunnen praten over hoe het pak dat hij moet gaan dragen eruit gaat zien. Een zzp’er is een ondernemer en die bepaalt zijn eigen tarief.

Minimumtarieven: middel erger dan de kwaal
Het vaststellen van minimumtarieven is in mijn ogen ook om andere redenen verwerpelijk. Zij nemen namelijk niet de oorzaak van het probleem weg. Het middel zou daarmee wel eens erger kunnen zijn dan de kwaal. Minimumtarieven hebben vaak de neiging ook meteen het maximumtarief te worden. Ik vrees dan ook dat zij juist de onderhandelingsvrijheid van zzp’ers aanzienlijk inperken. Bovendien, bestaat de factuur van een zzp’er meestal uit twee componenten: uren en tarief. Waarmee maar is gezegd dat wanneer je het tarief vastlegt er altijd nog in de uren ‘geknepen’ kan worden.

Stoppen met symptoombestrijding
(Te) lage tarieven zijn volgens mij slechts het symptoom. De oplossing voor de structurele tariefproblemen begint bij het wegnemen van de oorzaken van het probleem. En dat begint met het aanpakken van de inkoopmacht die opdrachtgevers en tussenbureaus in sommige sectoren hebben; dat begint met het toegankelijk maken van overheidsaansbestedingen voor zzp’ers. Maar – en ik zeg dit nadrukkelijk – dat begint ook bij de zzp’er zelf.

Het onderscheidende van een ondernemer zit immers niet alleen in zijn tarief. Werk als zzp’er aan je verkoopkracht; concessies aan je tarief zijn concessies aan je kwaliteit. Bundel je krachten met andere zzp’ers om steviger te staan tegenover je opdrachtgevers. Ik ken daarvan onder de leden van PZO prachtige voorbeelden die echt werken. Ook binnen branche- en beroepsorganisaties ken ik voorbeelden waar ten behoeve van de zzp’ers die er lid zijn goede algemene leveringsvoorwaarden worden afgesproken. Zo kan ik nog wel even doorgaan.

Kortom, het tariefprobleem los je mijns ziens alleen maar op door te geloven in de kracht van je ondernemerschap en niet door via minimumtarieven aan symptoombestrijding te doen.

Geloof in ondernemerskracht
Graag strijd ik – óók met de FNV – voor betere tarieven voor zzp’ers. Maar dan wel onder de voorwaarde dat we werken aan échte oplossingen én oplossingen die uitgaan van de kracht en het ondernemerschap van de zzp’er. Ik pleit ervoor dat de FNV zijn traditionele werknemersinstrumenten los laat en ondernemerskracht bovenaan zet.

Geschreven door Esther Raats-Coster, voorzitter van het Platform Zelfstandige Ondernemers (PZO)