ABCOUDE - Nederland is kampioen deeltijdwerk. Vooral Nederlandse vrouwen werken massaal in deeltijd. Dankzij de parttimers heeft Nederland de op één na hoogste arbeidsparticipatie van Europa.

Wat vinden werkgevers van het legioen parttimers? Kost het geld of levert het juist extra op? En kan een deeltijder ook carrière maken?

Minder dan de helft van de Nederlanders werkt
In totaal kende Nederland in 2008 6.428.000 werknemers op een totale bevolking van 16,5 miljoen. Dat betekent dat 39 procent van de Nederlanders werkt. De andere 61 procent zijn kinderen, scholieren, studenten, gepensioneerden, arbeidsongeschikten, werklozen en andere mensen die geen betaald werk verrichten. Als het aantal werknemers wordt uitgedrukt als percentage van de beroepsbevolking (de totale bevolking tussen 15 en 65 jaar oud), heeft 77 procent een baan. Daarmee kent Nederland een hoge arbeidsparticipatie: alleen Denemarken scoort hoger met 78 procent. Het Europees gemiddelde is 66 procent.

Rolverdeling
Vroeger werkten in Nederland voornamelijk de mannen. Tot en met de jaren zestig was het gebruikelijk dat vrouwen alleen werkten als ze alleenstaand waren. Ook jonge vrouwen hadden meestal een baan, maar stopten met werken na het huwelijk. Vanaf dat moment gold er een strikte scheiding van taken: de mannen werkten, de vrouwen deden het huishouden en voedden de kinderen op. Pas in de jaren zeventig begon deze rolverdeling te verschuiven onder invloed van de vrouwenemancipatie.

45 procent werkenden is vrouw
Inmiddels is het gebruikelijk dat zowel mannen als vrouwen een baan hebben.

In 2008 was van het totaal van 6.428.000 werknemers 3.516 man en 2.912 vrouw. Dat betekent dat de werkzame beroepsbevolking nu voor 54,7 procent uit mannen en voor 45,3 procent uit vrouwen bestaat. Alleen in Denemarken en Zweden is de arbeidsparticipatie van vrouwen hoger dan in Nederland.

Mannen werken meestal full-time
Toch bedriegt deze schone schijn wel enigszins. Want man en vrouw zijn op de arbeidsmarkt niet echt zo gelijk als het cijfer doet vermoeden. Dat wordt duidelijk als we kijken naar het aantal uren dat mannen en vrouwen werken. Van de 3.516.000 werkende mannen hebben er 2.954.000 een voltijdbaan. In de definitie van het CBS is dat een werkweek van 35 uur of meer. 379 duizend mannen hebben een ‘grote deeltijdbaan’, met een werkweek van 24 tot 35 uur. 183 duizend mannen hebben een ‘kleine deeltijdbaan’ van minder dan 24 uur per week. Daarmee heeft 84 procent van de werkende mannen een voltijdbaan.

Vrouwen werken meestal in deeltijd
Bij de vrouwen liggen deze cijfers flink anders. Van de 2.912.000 werkende vrouwen hebben er 832.000 een fulltime baan. 1.129.000 hebben een grote deeltijdbaan en nog eens 951.000 werkende vrouwen hebben een kleine deeltijdbaan. Daarmee heeft ruim 71 procent van de werkende vrouwen een deeltijdbaan.

Het ‘anderhalfverdienersmodel’
Uit de cijfers valt af te lezen dat het oude kostwinnersbeginsel in Nederland plaatsgemaakt heeft voor wat wel het ‘anderhalfverdienersmodel’ wordt genoemd. In veel gezinnen heeft de man een voltijdbaan en de vrouw een deeltijdbaan. Deeltijdarbeid heeft gezorgd voor een soepele toetreding van vrouwen tot de arbeidsmarkt. Zo kunnen vrouwen een betaalde baan combineren met de eerste verantwoordelijkheid voor de zorg voor het huishouden en jonge kinderen. Overigens is het in dit licht opmerkelijk, dat 62 procent van de vrouwen geen jonge kinderen heeft om voor te zorgen. Toch werkt ook deze groep vrouwen overwegend in deeltijd.

Deeltijdwerkers minder tevreden
Uit onderzoek van het CBS blijkt dat deeltijders minder tevreden zijn dan voltijders over het aantal uren dat zij werken. Onder de mensen met een kleine deeltijdbaan zou 19 procent van de mannen en 15 procent van de vrouwen meer uren willen werken. Voltijders zijn vaker tevreden over hun aantal uren, al zou 6 procent van de mannen en 14 procent van de vrouwen het aantal uren willen verkleinen of willen stoppen met werken.

Deeltijdwerk wordt gelijk beloond
Deeltijdwerk is in Nederland geen minderwaardig of onaantrekkelijk werk. Sinds 1996 is het in Nederland zelfs wettelijk verplicht om een deeltijdwerker en een voltijdwerker hetzelfde uurloon te betalen, tenzij het inkomensverschil objectief door de werkgever kan worden gerechtvaardigd. Vroeger kregen deeltijdwerkers vaak een lager uurloon. Soms was het uurloon ook hoger, om de werknemer ondanks het kleinere aantal uren aan een redelijk inkomen te helpen.

Goedkoper, duurder of even duur?
Er wordt vaak gediscussieerd over de vraag of deeltijdwerk goedkoper of duurder is dan voltijdwerk. In de Verenigde Staten wordt wel het argument ‘deeltijdwerkers zijn goedkoop’ gebruikt, omdat het daar gebruikelijk is deeltijdwerknemers een lager uurloon te geven. In Nederland gaat dat argument niet op door de wettelijke verplichting deeltijders en voltijders een gelijk uurloon te betalen.
Voor de deeltijders spreekt dat zij minder uren werken en daardoor minder last krijgen van vermoeidheid. Voor de voltijders spreekt dat zij meer vlieguren per week maken, en daardoor elke week weer meer ervaring opdoen dan de deeltijders. Bij banen met veel monotoon werk, of banen die veel concentratie vergen, kan het voor een werkgever voordelig zijn om met ‘kleinere banen’ te werken. Ook kunnen deeltijders goed worden ingezet voor het opvangen van pieken in de werkdruk, vooral als die zich voordoen op voorspelbare momenten in de week. Daar staat tegenover dat voltijders nuttiger kunnen zijn in banen waar werknemers langdurig onafgebroken aanwezig moeten zijn of waar continuïteit van belang is, bijvoorbeeld in het besluitvormingsproces of tegenover klanten.

Verschillen tussen sectoren
Deeltijdwerk en voltijdwerk zijn niet evenredig verdeeld over de sectoren. Het laat zich raden dat deeltijdwerk het meeste voorkomt in sectoren waar veel vrouwen werken. De meeste banen in de sector gezondheidszorg en welzijn zijn deeltijdbanen. In de horeca, het onderwijs en in de cultuursector bestaat grofweg de helft van alle banen uit deeltijdwerk. In mannensectoren als de bouwnijverheid en de industrie komt deeltijdwerk veel minder vaak voor.

Mening van werkgevers
Uit onderzoek onder werkgevers, gepubliceerd in het Tijdschrift voor HRM van 30 augustus 2006, blijkt dat 57 procent vindt dat leidinggevenden voltijds beschikbaar moeten zijn. 52 Procent van de werkgevers heeft bij het aannemen van personeel een voorkeur voor voltijders. Een forse 48 procent vindt dat werknemers die carrière willen maken, voltijds beschikbaar moeten zijn. Nog eens 47 procent vindt dat deeltijdarbeid coördinatie- en managementproblemen oplevert. Daaruit blijkt dat veel werkgevers haken en ogen zien aan deeltijdarbeid.

Deeltijdarbeid is vast gegeven
Toch zijn veel Nederlandse deeltijders niet geneigd voltijds te gaan werken. Volgens het Financieele Dagblad vindt 40 procent van de Nederlandse vrouwen het niet goed voor het kind als de moeder voltijds werkt. Dat percentage neemt bovendien toe: in 1991 was nog slechts een kwart van de vrouwen die mening toegedaan. Momenteel wordt een werkweek van drie dagen als ideaal gezien voor vrouwen met kinderen op de basisschool. Daarnaast is er een groeiende trend om de werkuren te verdelen, waarbij bijvoorbeeld zowel man als vrouw 4 dagen in de week werken. Deeltijdwerk is een vast gegeven geworden in de Nederlandse arbeidsmarkt.

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl