ABOUDE - Consultants verkopen gebakken lucht, zo gaat het verhaal. Dus is het de vraag of en wanneer het voor een bedrijf verstandig is om een consultant in de armen te nemen. En wat mag dat dan kosten? De redactie van BusinessCompleet.nl zocht het voor u uit.

Het zijn goeden tijden voor consultants, zo met de crisis. Zou je zeggen. Niet is echter minder waar. Vorige maand verschijnt ineens het bericht in de Belgische krant De Tijd dat consultants verplicht met vakantie moeten. Vervolgens komt Z24 met een artikel waarin redacteur Katrijn de Ronde een belrondje doet langs de Nederlandse kantoren van KPMG, Ernst & Young en PriceWaterhouseCoopers (PWC). De adviesbureaus weten van niks.

In Nederland is het verplicht opnemen van onbetaald verlof niet aan de orde, beweert de woordvoerder van KPMG in het artikel. Maar bij Deloitte geeft men schoorvoetend toe dat men in mei aan het personeel had laten weten dat ze verplicht waren om dit jaar tien extra vakantie dagen op te nemen. Die dagen zouden dan worden afgetrokken van het vakantiegeld van 2010, zo kwam het weekblad Elsevier te weten.

Ook bij PriceWaterhouseCoopers bleek na doorvragen dat het personeel gestimuleerd werd om verlofdagen op te nemen en overuren te compenseren. En ook bij Ernst& Young werden dit soort ‘maatregelen’ aangemoedigd. Maar wat doet zo een gemiddelde consultant nou eigenlijk? En wat moet dat kosten?

Laffe, ruggengraatloze jaknikkers
“De meeste adviseurs zijn laffe, ruggengraatloze jaknikkers en meelopers, zegt professor Hans Strikwerda in Management Team (december 2006).

Het blad had Strikwerda zelf in november 2005 uitgeroepen tot de meest invloedrijke adviseur van Nederland. Strikwerda in het interview: “Ik zie te veel adviseurs die nauwelijks weten waarover ze het hebben. Ze komen met op het oog klinkende adviezen, maar als je doorvraagt dan weten ze het niet meer. Strikwerda is zelf executive management consultant bij Nolan Norton & Co: “Het probleem is dat de meeste consultants zich tegenwoordig vooral inspannen om het de klanten naar de zin te maken. Ze kiezen het referentiekader van de cliënt. We hebben te veel troostconsultants.

Consultants verkopen gebakken lucht
Ook consultant en onderzoeker Hans de Sonnavilla heeft scherpe kritiek op de beroepsgroep (sync.nl, december 2006): “Consultants verkopen gebakken lucht.Volgens De Sonnavilla zijn de adviezen van consultants niet wetenschappelijk onderbouwd en heerst er in de beroepsgroep totaal geen consensus over standaarden, methodes en technieken om organisatievraagstukken te benaderen. “Ze houden een mythe van professionaliteit in stand die een hoge status en dito tarieven legitimeert, concludeert de onderzoeker

Wat doet een consultant nou eigenlijk?
Allemaal leuk en aardig, maar wat doet een consultant nou eigenlijk? Een consultant adviseert een organisatie (of een afdeling binnen een organisatie) over een vakgebied waarvan de organisatie zelf geen kennis heeft. Deze definitie is te vinden op de website van de Universiteit van Leiden.

Academische vaardigheid
Zo zou de consultant bij uitstek een academische vaardigheid vereisen. En dat komt, volgens de schrijvers, omdat het er niet om gaat dat de consultant ieder terrein kent, maar dat hij of zij snel de juiste informatie kan vergaren en deze bondig kan overbrengen. Het kan een beroep zijn op heel veel gebieden: ICT, milieu, cultuur, financiën, internationale samenwerking, personeelszaken. Een consultant heeft altijd te maken met opdrachtgevers, klanten die hij adviseert. Consultants werken bijvoorbeeld bij grote adviesorganisaties zoals Accenture en KPMG. Vaak zijn ze zelfstandig adviseur.

Consultants geven raad
Op itprofessional.be valt te lezen dat een consultant vaak wordt ingehuurd om raad te geven over een bepaald domein of probleem: In veel gevallen omvat dat ook andere aspecten, zoals het bepalen van het probleem of de vraagstelling, en een grondige analyse van de situatie. Er wordt meestal een onderscheid gemaakt tussen IT consulting en management consulting.

Consultants geven advies
Managementconsultants geven advies over onder meer change management, coaching, technologische implementaties, strategieontwikkeling en operationele verbeteringen. IT-consultants zoeken uit hoe uw bedrijf zijn IT het best kan gebruiken om zijn doelen te bereiken. Meestal hebben IT-consultants diploma's in computerwetenschappen en elektronica, terwijl managementconsultants vaak een economische achtergrond hebben.

Consultants brengen de reorganisatie in kaart
Gezien de economische tegenwind lijkt het voor de hand om iemand in te huren die de eventuele reorganisatie in kaart moet brengen en met aanbevelingen moet komen om de problemen op te lossen. Dat geldt natuurlijk eerder voor een iets groter bedrijf dan voor kleine bedrijven. Maar het is de vraag of dat verstandig is.

Vrij beroep
Zoals we al in het artikel Consultant bewijst nut met creatieve oplossingen schreven: iedereen die dat wil kan zich organisatieadviseur of consultant mag noemen. Het is een vrij beroep. De branche kent wel twee verenigingen, de Raad van Organisatie-Adviesbureaus (ROA) en de
Orde van Organisatiedeskundigen en –adviseurs (Ooa). En die hebben wel een nieuwe gedragscode aangenomen die is ingegaan per 1 januari 2008.

Met een frisse blik naar uw bedrijf kijken
Deze code moet opdrachtgevers een beter zicht geven op de prestaties van adviseurs. De gedragscode geeft ook in hoofdlijnen de ondergrens van kwaliteit en professionaliteit aan. Daarnaast bevat de code een eenvoudig toegankelijke tuchtrechtelijke geschillenregeling. Het grote voordeel van het inhuren van een consultant is dat hij met een frisse blik naar het bedrijf kan kijken en dat zonder aanzien des persoons. Maar er is veel kritiek op de beroepsgroep. En die kritiek komt – zoals als we al lazen - vooral uit de beroepsgroep zelf.

Hoeveel verdient een consultant
Wat kost een consultant dan eigenlijk? Het blijkt dat er nogal wat verschil is tussen de uurtarieven en de salarisindicaties van de verschillende consultants. Dat komt natuurlijk ook omdat het zo een gevarieerde beroepsgroep is. Volgens InfoNU!.nl rekent een consultant bijvoorbeeld €75 tot €85 per uur.

Toch ligt het niet zo eenvoudig. Op de al eerder genoemde website itprofessional.be variëren de prijzen voor consulting sterk. En dat komt - zo valt te lezen op de site - omdat geen enkel project hetzelfde is: De ene consultant vraagt gemiddeld 1.000 euro per dag, anderen hanteren totaalbedragen tussen 7.500 en 10.000 euro voor kleine projecten en 50.000 à 200.000 euro voor complexe opdrachten.

Op Mangement en Consulting.nl staat dat een gemiddelde consultant in de Verenigde Staten bijvoorbeeld 146.000 dollar per jaar verdient. Het lijkt erop dat collega’s in Nederland daar niet aankomen. En junior consultant verdient tussen de 57 en 72 duizend euro bruto per jaar. En een senior-consultant zou tussen de 86 en de 122 duizend euro bruto per jaar verdienen (Bron: Intermediar, 2004).

Bye bye consultant
Terug naar de noodzaak van het inhuren van een consultant. Neem het boek Bye bye consultant (Business Contact, 2009) van adviseur Cees Min. Dat schijnt een bestseller te zijn. Ook daarin wordt de adviesbranche stevig onderuit gehaald. En Min heeft ook een tip voor bedrijven in het boek: organisaties kunnen veranderingstrajecten het best zelf uitvoeren, en ze moeten bij daarbij veel rekening houden met de gevoelens en belangen van de medewerkers.

Succesvolle reorganisatie
Min zegt in een interview in De Pers (24 mei 2009 ) dat bedrijven geen dure consultants hoeven in te huren. Maak gebruik van de kennis en ervaring van de medewerkers in het bedrijf, zegt hij: “Zij weten dondersgoed waar op kan worden bezuinigd. Medewerkers zijn niet gek. Zij weten veel. Zij zien bijvoorbeeld welke collega’s niets doen. Volgens Min hebben alle bedrijven die een succesvolle reorganisatie achter de rug hebben het zelf gedaan. Hij noemt daarbij bedrijven als GE, Sara Lee en TNT als voorbeeld.

80% van de veranderingtrajecten mislukt
De ondertitel van Bye bye consultant zegt waar het boek uiteindelijk over gaat: Veranderingen doorvoeren in je organisatie doe je zelf! Min: “80% van de veranderingtrajecten mislukt, dus is 80% van de 15 miljard die daarbij in Nederland jaarlijks wordt uitgegeven aan externe ondersteuning weggegooid geld.

Jacques de Vos | Businesscompleet