ABCOUDE – De kredietcrisis loopt uit op een diepe recessie. Door de falende economie schieten ook de overheidsfinanciën in het rood. Welke maatregelen zijn effectief tegen de recessie?

Zie ook: 13 Actuele feiten over de kredietcrisis
Zie ook: Wat doen gemeenten voor mkb'ers?
Zie ook: 11 Maatregelen tegen een recessie

1) Loonmatiging
In 2009 ontwikkelt de koopkracht zich gunstig als gevolg van de dalende inflatie en eerder gemaakte afspraken over loonstijgingen. Wanneer de burger zijn koopkracht ook besteedt, kan dit een goed tegenwicht bieden tegen de recessie.

Er zijn echter drie nadelen aan deze loonstijgingen.
Ten eerste gaan de hogere lonen ten koste van de winstgevendheid van het bedrijfsleven, terwijl die toch al onder druk staat van de recessie.
Ten tweede maken de negatieve berichten over de economie de consument huiverig om zijn geld uit te geven, waardoor het maar de vraag is of hij zijn koopkracht wel echt besteedt.
Ten derde verzwakken de loonstijgingen de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven op de wereldmarkt.

De inzakkende wereldmarkt is volgens het CPB op dit moment de belangrijkste reden voor de recessie in Nederland. Loonmatiging verbetert de winstgevendheid van het bedrijfsleven, versterkt de Nederlandse concurrentiepositie en bestrijdt de werkloosheid.

2) Bezuinigen, of juist niet
Bezuinigen door de overheid is goed voor het huishoudboekje van de staat, maar het is geen maatregel tegen de recessie. Als de overheid bezuinigt, trekt zij geld uit de economie.

Dat verdiept en verlengt de recessie. Daarbij is bezuinigen op dit moment een procyclische maatregel, die de indruk kan wekken dat de overheid in paniek is. Voor de economie is het juist belangrijk dat de overheid zich consistent inzet voor het herstel van het vertrouwen.

Anderzijds is het van belang dat de overheid zijn financiën op orde houdt. Het financieringstekort loopt flink op. De recessie zorgt voor een daling van de belastinginkomsten, terwijl de uitgaven stijgen omdat meer mensen werkloos worden en een uitkering aanvragen. In vergelijking met andere westerse landen zijn de Nederlandse staatsfinanciën overigens gezond. De Europese Commissie beoordeelt de Nederlandse plannen om de economie aan te jagen als ‘zuinig’.

3) Bezuinigen om geld vrij te maken voor investeringen
De overheid staat voor het lastige vraagstuk of de economie kan worden gestimuleerd met investeringen, zonder dat de overheidsfinanciën te zeer uit de rails lopen. Daarvoor zou er bezuinigd moeten worden op andere uitgaven. Tijdens het Kamerdebat kwamen verscheidene partijen al met posten waarop volgens die partijen kan worden bezuinigd. Genoemd werden ondermeer:

• de ‘aanrechtsubsidie';
• sociale uitkeringen;
• het budget Jeugd en Gezin;
• de aanschaf van het gevechtsvliegtuig JSF;
• de kilometerheffing;
• topsalarissen;
• bureaucratie in de zorg;
• ontwikkelingshulp en de
• hypotheekrenteaftrek.

Uiteraard zijn sommige van die bezuinigingen voor weer andere partijen onbespreekbaar. Het kabinet wil half maart komen met een pakket voorstellen voor zowel bezuinigingen als investeringen.

4) Lastenverlaging
Een goede stimulans voor de economie is het verlagen van de lasten. In Nederland is de WW-premie verlaagd zonder dat er een belastingverhoging tegenover staat (aanvankelijk gepland was een verhoging van de BTW). Het extraatje dat werknemers vanaf 1 januari 2009 in hun portemonnee krijgen, komt de economie dus uitstekend uit. In het kabinet schuiven inmiddels de panelen en zijn er maatregelen bespreekbaar die dat eerder niet waren. Het weer afschaffen van de slecht bevallen vliegtaks is zo’n maatregel. Daarnaast zou het kabinet overwegen de overdrachtsbelasting te verlagen.

5) Investeren in infrastructuur
Al vanaf het begin van de kredietcrisis wordt er gesuggereerd overheidsinvesteringen naar voren te trekken. Met bijvoorbeeld investeringen in de infrastructuur kan de bouwsector aan het werk gehouden worden en kan de economie sneller profiteren van betere verbindingen (minder files dus).

6) Investeren in innovatie
Het Innovatieplatform roept het kabinet op juist nu te investeren in innovatie. Het Platform doet het kabinet 12 aanbevelingen die de komende drie jaar samen 1,8 miljard kosten. Daaronder het uitbreiden van de Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO), het inzetten van onderzoekers voor wie ontslag dreigt voor onderzoek naar maatschappelijke innovaties en het bevorderen van jong en innovatief ondernemerschap.

7) Renteverlaging doorberekenen
De hoge inflatie is als sneeuw voor de zon verdwenen, zowel in Nederland als in de rest van Europa. In reactie daarop heeft de Europese Centrale Bank de rente inmiddels fors verlaagd naar 2%. Dit is een beproefd middel om de economie te stimuleren, ware het niet dat veel banken de renteverlaging niet of nauwelijks doorberekenen aan hun klanten. De overheid kan zijn invloed bij de banken aanwenden om een verlaging van de rentes bij banken te stimuleren.

8) Kredietverlening bevorderen
De berichten over kredietverlening aan het mkb zijn niet onverdeeld gunstig. Waar banken stellen dat de kredietverlening aan het mkb niet of nauwelijks is afgenomen, wat ondersteund wordt door onderzoek van het EIM, is er ook sprake van strengere kredietvoorwaarden. De overheid kan zijn invloed bij de grote banken aanwenden om de kredietverlening aan het mkb minstens op peil te houden.

9) Voortbestaan banken garanderen
De overheid heeft de afgelopen maanden met een reeks maatregelen een forse inzet gepleegd om in moeilijkheden geraakte banken overeind te houden. Daarmee zijn grotere ongelukken in de financiële wereld voorkomen. Hoewel de kosten van deze maatregelen hoog zijn, is de uitwerking goed. De overheid moet het voortbestaan van de banken blijven garanderen.

10) (Niet) verhogen AOW-leeftijd
Een maatregel die naar verluidt op veel politieke steun kan rekenen is het geleidelijk verhogen van de AOW-leeftijd van 65 naar 67 jaar. Deze maatregel heeft echter één nadeel dat we in dit artikel niet ongenoemd kunnen laten: hij helpt namelijk niet tegen de recessie.

Dat merkte ondermeer econoom Ward Romp van de Universiteit van Amsterdam eerder deze week terecht op. De recessie vindt op dit moment plaats, en is volgend jaar of het jaar daarna weer voorbij. De geleidelijke verhoging van de AOW-leeftijd heeft de eerstkomende jaren nagenoeg geen effect. Pas na verloop van vele jaren verbeteren door deze maatregel met name de financiële positie van het rijk en de pensioenfondsen (omdat de AOW en de pensioenen pas later hoeven te worden betaald, en ook over een kortere periode, namelijk vanaf 67 jaar tot aan de dood in plaats van vanaf 65 jaar tot aan de dood).

Een geleidelijke verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd is dus nuttig voor de staatsfinanciën en de pensioenreserves in de verder gelegen toekomst, maar heeft geen invloed op de economische malaise van het jaar 2009.

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl