AMSTERDAM - Lijkt de kredietcrisis net overgewaaid, is het opnieuw hommeles op de financile markten. De afgelopen dagen verloor de AEX-index op het Amsterdamse Damrak meer dan 20 punten, de wisselkoers van de dollar schiet alle kanten op, en in Shanghai verloor de aandelenbeurs dinsdag zelfs 8 procent van haar waarde.

De reden: angst voor inflatie. De afgelopen twee decennia is de westerse wereld eraan gewend geraakt dat de prijzen nauwelijks omhoog gaan. Mede met dank aan China en andere lagelonenlanden, die speelgoed en kleding steeds goedkoper maakten. Maar stijgende olie- en voedselprijzen leiden ertoe dat de prijzen in Europa nu het snelst in zestien jaar stijgen, met 3,6 procent op jaarbasis, en in de Verenigde Staten met 3,9 procent.

Centrale bankiers weten dat er iets van hen verwacht wordt. Maandagavond wond Ben Bernanke, voorzitter van de Amerikaanse centrale bank (Federal Reserve) er in een toespraak dan ook geen doekjes om: hij zou er alles aan doen om de inflatie te bestrijden. Zijn Europese evenknie, Jean-Claude Trichet, liet vorige week donderdag doorschemeren de rente binnenkort te verhogen.

Maar volgens critici is de reactie van vooral de Amerikaanse centrale bank te laat. De geest zou nu al uit de fles zijn. Is een tijdperk van inflatie dan aangebroken? De eerste vergelijkingen met eind jaren zeventig, toen de inflatie volledig uit de hand liep, worden al gemaakt.

De VS zaten toen jarenlang opgescheept met prijsstijgingen van boven de 10 procent.

Lex Hoogduin, chef-econoom bij Robeco, ziet het zover niet komen. Maar het risico voor toenemende inflatie is evengoed ‘aanzienlijk’. ‘Op de langere termijn zullen we steeds meer te maken krijgen met schaarste en dus met stijgende prijzen.’ De groeiende middenklasse in landen als China, India en Brazili zullen immers meer grondstoffen verbruiken, met schaarste en hogere prijzen als gevolg.

Een andere structurele factor die de prijzen opjaagt: door vergrijzing zal Europa minder aanbod van arbeid kennen. De lonen zullen daardoor stijgen, en omdat bedrijven dat doorberekenen aan de klant, gaan ook de prijzen omhoog. Martin van Vliet, analist bij ING, ziet ‘de angst voor de kredietcrisis plaatsmaken voor angst voor inflatie’. Van Vliet: ‘In ieder geval hebben de centrale bankiers een duidelijke keus gemaakt: de inflatie moet worden bestreden.’ Van Vliet vermoedt zelfs cordinatie tussen Trichet en Bernanke. ‘De retoriek is deze week duidelijk gewijzigd.’

Maar terwijl het mandaat van de ECB bestaat uit niets anders dan het in toom houden van de prijsstijgingen (met 2 procent als pijngrens), heeft de Amerikaanse Fed twee taken: het beteugelen van inflatie en het stimuleren van economische groei. ‘Een centrale bank kan uiteindelijk alle inflatie bedwingen. De vraag is tegen welke prijs. De economische groei mag – zeker in Amerika – er niet te veel onder lijden’, zegt Hoogduin.

Bernanke kreeg dit voorjaar dan ook kritiek dat hij zijn oren te veel naar de bankiers op Wall Street liet hangen, en, om hen tijdens de kredietcrisis uit de brand te helpen, de rente te vaak verlaagde: van 5 procent afgelopen zomer naar 2 procent nu.

Een lage rente is goed voor de economische groei (geld lenen is goedkoop, wat tot investeringen en bestedingen leidt) maar jaagt de inflatie aan (meer geld in omloop leidt tot geldontwaarding).

Hoogduin verwacht dat de Fed de rente zal verhogen als de kredietcrisis is uitgewoed en de bodem van de Amerikaanse huizenprijzen is bereikt. ‘Dat zal nog maanden duren.’

In de tussentijd treedt wel een correctiemechanisme in werking dat de prijsstijgingen vanzelf afremt. Hoge brandstofprijzen maken bijvoorbeeld dat mensen op zoek gaan naar alternatieven.’ Kortom, zegt Hoogduin, ‘soms zijn hoge prijzen de beste remedie tegen hoge prijzen’.
Bron: De Volkskrant