DEN HAAG - Niets lijkt een herstart van de onderhandelingen tussen VVD, PVV en CDA over een rechts minderheidskabinet nog in de weg te staan. Een vooraf gevreesde toespraak van PVV-leider Geert Wilders zaterdag over de bouw van een omstreden islamitisch centrum in New York heeft de verhoudingen binnen de beoogde coalitie niet op scherp gezet.

Wilders sprak honderden demonstranten toe die strijden tegen de komst van het islamitisch centrum nabij Ground Zero. Zaterdag was het precies negen jaar geleden dat terreuraanslagen het World Trade Center verwoestten.

In een gematigde toespraak leek Wilders vooral ten doel te hebben om de demonstranten een hart onder de riem te steken. Hij sprak vooral over de situatie in New York, kwetsende teksten over moslims bleven, anders dan in het verleden, achterwege.

Onder luid gejuich en startend met de woorden ,,geen moskee hier'' schetste de PVV-leider dat in een tolerante stad als New York zo'n islamitisch centrum nooit mag worden toegestaan in de buurt van Ground Zero. Volgens Wilders zou de bouw ervan verraad zijn aan de slachtoffers van de terreuraanslagen. ,,Er moet een lijn getrokken worden. Een tolerante samenleving is geen zelfmoordsamenleving.'' Volgens de PVV-leider moeten New York en de westerse samenleving zich verdedigen tegen ,,de intolerantie van de islam''.

Met name binnen het CDA werd met spanning uitgekeken naar de toespraak. Onder christendemocraten heerst grote onrust over de mogelijke samenwerking met de PVV.

Critici binnen het CDA vrezen dat de PVV wil tornen aan vrijheden als die van godsdienst en onderwijs en zij hekelen Wilders' omgang met moslims en de islam.

Maar de CDA-top kon zaterdag opgelucht ademhalen. In de toespraak zaten geen passages die critici binnen de partij nieuwe munitie zullen verschaffen. De goedkeuring van het CDA-congres is nodig om een minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV mogelijk te maken.

CDA-fractievoorzitter en tevens minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen kon het zaterdagavond laten bij een korte reactie dat Wilders op persoonlijke titel in New York had gesproken. Samen met VVD-leider Mark Rutte spraken Verhagen en Wilders eerder af de onderlinge verschillen van mening over de islam te accepteren en ieder de vrijheid te geven zijn opvattingen uit te dragen. Rutte reageerde zelfs helemaal niet op de toespraak.

Sowieso leverde de toespraak weinig reacties op. En wie wel reageerde, wees op de mildheid ervan. Wilders heeft zich ingehouden, stelde Nederland Bekent Kleur. ,,De speech was milder dan de toespraken die van we van Wilders kennen in binnen- en buitenland'', aldus voorzitter René Danen.

Maandag zal informateur Herman Tjeenk Willink koningin Beatrix zijn eindverslag aanbieden en adviseren hoe de kabinetsformatie verder kan gaan. VVD, PVV en CDA hebben hem er vorige week van proberen te overtuigen dat ze nu wel met succes de onderhandelingen kunnen afronden.

(c) ANP 2010 alle rechten voorbehouden