DEN HAAG - De top van de regeringscoalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie heeft donderdag een kabinetscrisis over het Amerikaanse gevechtsvliegtuig JSF weten af te wenden.

De spanning was deze week hoog opgelopen toen de PvdA-fractie bleef weigeren in te stemmen met het kabinetsvoornemen om twee testtoestellen van de Joint Strike Fighter aan te schaffen.

Sinds dinsdag werd er binnen de coalitie koortsachtig gezocht naar een oplossing voor het meningsverschil zonder gezichtsverlies voor CDA-staatssecretaris De Vries van Defensie en de PvdA-fractie onder leiding van fractievoorzitter Mariëtte Hamer.

Die oplossing werd donderdagavond in het Kamerdebat door Hamer gepresenteerd: Defensie gaat de verplichtingen aan die nodig zijn voor vliegtuigbouwer Lockheed Martin om voor de Nederlandse luchtmacht een testtoestel te bouwen. Nederland blijft dus meedoen met de testfase, maar een definitieve keuze over doorgaan in de testfase wordt pas volgend jaar gemaakt. Uitstappen kan dan ook, voor een prijskaartje van ongeveer 20 miljoen euro.

Hiermee konden CDA, PvdA en de ChristenUnie leven. De Vries kan voor 1 mei zoals hij wil het contract met Lockheed Martin tekenen en de PvdA zit nergens definitief aan vast. Over de vraag welk vliegtuig uiteindelijk de F-16 van de luchtmacht gaat vervangen wordt bovendien pas in 2012 besloten. Dan zit er hoe dan ook een nieuw kabinet.

Het compromis kwam er nadat de spanningen flink waren opgelopen. Pittigge gesprekken tussen PvdA en CDA leidden tot weinig.

CDA en ChristenUnie waren geïrriteerd omdat PvdA-leider en vicepremier Wouter Bos er dinsdag niet was. Hij liet zich in het torentje van premier Jan Peter Balkenende vervangen door staatssecretaris Frans Timmermans. Bos was in het weekend voor de derde keer vader geworden en bleef thuis. CDA en ChristenUnie verweten hem achter de schermen het gezinsbelang boven het landsbelang te stellen. Bos was over die kritiek weer zeer verbolgen.

Een urenlang Kamerdebat op woensdag leverde aan PvdA-kant weinig verandering in het standpunt op. Staatssecretaris De Vries deed wel een belangrijke toezegging. Hij stapte af van zijn wens om twee testtoestellen te kopen, zei dat ook een eerste weer terugverkocht zou kunnen worden aan de Amerikanen en koppelde testfase en uiteindelijke keuze voor de vervanger van de F-16 los van elkaar.

Maar ook dat bracht geen soelaas. In CDA-kringen werd serieus gedreigd met een kabinetscrisis. Premier Jan Peter Balkenende zou deze kabinetsperiode al vaak genoeg hebben geschikt, klinkt het in CDA-kringen. Hij gaf voor de lieve vrede zijn verzet op tegen een versoepeling van het ontslagrecht, tegen een Irak-onderzoek en tegen versoepeling van de begrotingsregels in tijden van recessie. Nu was het aan de PvdA om te buigen, redeneerde de CDA-top.

PvdA-leider Wouter Bos verscheen donderdag in opperbeste stemming voor het eerst sinds een kleine week weer op het Binnenhof voor overleg met Balkenende en vicepremier André Rouvoet van de ChristenUnie en riep onmiddellijk en vol optimisme naar journalisten dat de partijen er uit zouden komen. Nauwelijks een half uur later stond Bos al weer buiten. Er was een oplossing. Oppositie teleurgesteld, kabinetscrisis afgewend.

(c) ANP 2009 alle rechten voorbehouden