AMSTERDAM - Als brothers in crime benadrukken Financin en De Nederlandse Bank (DNB) dat hen niet het bankroet van DSB verweten kan worden. Scheringa legde een grote druk op de liquiditeit met onderlinge leningen, dure hobbys, voerde wanbeleid en verkocht slechte producten. Hij bood daarvoor op de nationale tv zijn herhaalde excuses aan. Maar is daarmee de kous af?

Bankvergunning sinds 2005
Al vier jaar beschikt de DSB Bank over de benodigde vergunningen. Dat is lang, maar veel korter dan de overige banken. Banken die net als DSB onder toezicht van DNB en de Autoriteit Financile Markten (AFM) vallen. Diezelfde AFM constateerde ook dat de provisieproblematiek niet alleen speelt bij de DSB Bank, maar in feite branchebreed. Minister Bos zegt hierover in een brief aan Tweede Kamer op 16 juni 2009:

Recente signalen van consumentenorganisaties, AFM en verzekeraars gaven aanleiding om de reikwijdte van de maatregelen te heroverwegen. De AFM maakt in bijgevoegde brief melding van provisies tot boven de 80% bij koopsompolissen die in combinatie met consumptief krediet worden verstrekt, terwijl die bij hypotheken tot 71% beliepen. Ik vind dat soort provisies excessief en onacceptabel.

Dat laatste plaatst alles in een helder daglicht. Deze praktijken mogen niet en vinden toch door de hele markt plaats. Het lijkt bijna alsof deze praktijken door de gehele financile markt in feite tot norm zijn verheven. In hoeverre kan een minister dan een nieuwkomer als DSB verwijten dat zij de verkeerde producten heeft verkocht? Het pleit DSB niet vrij, ze hadden als toetredende bank het stramien van verkeerde producten wellicht juist kunnen doorbreken.

Daarentegen waren het standaardproducten en normale activiteiten in een ogenschijnlijk betrouwbare markt.

De vraag dringt zich op in hoeverre toezicht de situatie had kunnen veranderen.
DNB kent de praktijken al enige tijd en is ook al enige tijd in gesprek met DSB over hun individuele beleid. Dat Scheringa aandeelhouder en voorzitter was, stoorde DNB hevig. Had niet het aftreden, maar de slechte financile producten van de markt als geheel, speerpunt moeten zijn in het toezicht van DNB of de AFM?

Macht DNB tot aftreden is ook macht tot benvloeden beleid
Duidelijk is geworden dat DNB de macht heeft om een bankier tot aftreden te dwingen. Vorige week maandag zou Scheringa zijn terugtreden bekend maken.
Zolang een Centrale Bank die macht heeft, hebben zij ook de macht beleid te benvloeden. Dat is ook de meest logische volgorde: Eerst beleid benvloeden en als dat niet lukt het management naar huis sturen. Het aftreden onder druk van DNB lijkt nu meer een doekje voor het bloeden, terwijl het kwaad al onder toeziend oog van dezelfde autoriteiten is geschied.

Niet ABN AMRO, maar overheid concurrent op de overnamemarkt
Op aandringen van Eurocommissaris Kroes wil ABN AMRO haar belang in HBU verkopen. Voor het opknappen van die klus is Zalm door Bos van DSB naar de staatsbank toegehaald. Zalm krijgt een ton bonus voor elke miljard winst bij verkoop van ABN AMRO of een onderdeel daarvan. Echter, sinds de DSB affaire is Zalm op de achtergrond verdwenen. Daarentegen is het minister Bos die zich meer en meer actief opstelt als bankier. Hij praat met Kroes over uitstel voor het vinden van een overnamepartij en heeft er een gevonden in de Deutsche Bank.

Nu was men al langer bezig met het zoeken van een overnamepartij voor HBU dan DSB, maar de laatste weken waren Bos en Scheringa in feite concurrerend bankier. De euro kan maar een keer uitgegeven worden door een koper en ze zochten allebei gelijktijdig en onder druk een nieuwe eigenaar voor (een deel van) hun bank. De belastingbetaler mag ervan uitgaan dat dit het perspectief van Bos inzake DSB niet benvloed heeft, maar het is niet onmogelijk. En daarmee onwenselijk.

U kunt zich wellicht voorstellen dat Bos de Deutsche Bank niet enthousiast maakt voor een bod op de DSB als hij zelf net tot een akkoord kan komen over zijn eigen HBU. De kans is eveneens klein dat Deutsche Bank interesse heeft in een noodlijdende bank, die bovendien een ander profiel heeft dan HBU. Toch is ook dat niet ondenkbaar. Het door Bos verkochte HBU heeft namelijk een kleine consumentenportefeuille voor, jawel, hypotheken en kredieten.

In zon delicate kwestie is het belangrijk dat een bewindspersoon als Bos elke schijn van belangenverstrengeling voorkomt en nooit in de positie van actief bankier gemanoeuvreerd mag worden. Daarmee is de overheid niet alleen eigenaar van een bank geworden, maar zelf actief onderdeel van marktwerking. Dat is vervolgens munitie voor critici om te stellen dat de overgebleven banken baat hebben bij het faillissement van DSB. Het is eveneens koren op de molen om kunnen te constateren dat Bos en Scheringa allebei tegelijk een overnamepartner voor hun bank zoeken, terwijl Bos ook invloed kan uitoefenen op een doorstart van diezelfde DSB.

Die potentile belangenverstrengeling had eenvoudig voorkomen kunnen worden door de, op papier, onafhankelijke topman van ABN AMRO in te zetten. Gerrit Zalm lijkt echter van het strijdtoneel verdwenen. Is hij misschien te beladen door zijn DSB verleden? En zo ja, waarom is een topman die geen optimale vrijheid heeft dan nog in functie? We weten inmiddels dat niet-functionerende bankiers door DNB tot aftreden gedwongen kunnen worden. Alles in het belang van de bank en de financile branche en niet de spelers.

DSB niet failliet door de kredietcrisis
Vele bookmakers durven die stelling van Bos waarschijnlijk niet aan als weddenschap. Want is in zon korte periode en onder grote druk goed te bepalen wat de invloed van de kredietcrisis is?

De kredietcrisis heeft ontegenzeggelijk invloed op het vertrouwen van consumenten in banken. IceSave zit nog vers in het geheugen, ook al is het appels met peren vergelijken. In dat kader is het interessant te weten wat een opmerking van Pieter Lakeman voor effect gehad zou hebben vr de kredietcrisis. Is zijn oproep in een andere tijdsbeeld krachtig genoeg om een bankrun te realiseren?
Tevens stelt Scheringa dat de crisis weldegelijk invloed heeft gehad. Zo zou hij zijn kredietportefeuilles niet hebben kunnen doorverkopen. Iets dat vrij gebruikelijk is om liquiditeit en vermogen te genereren. Nederlandse partijen beschikken zelfs over Amerikaanse hypotheekportefeuilles waar ze over hebben moet afschrijven. Maar bovenal, waren banken misschien wel ingesprongen bij DSB als zij niet zelf al staatssteun hadden? Staatssteun verleend vanwege diezelfde kredietcrisis. Het is nog maar de vraag of de financile crisis en de productnormen binnen de bankenwereld in het geheel geen invloed gehad hebben op de teloorgang van DSB.

Noemenswaardig is te vermelden dat het genationaliseerde Fortis vooral in problemen in gekomen door de te zware lasten van de overname van ABN AMRO. Ook daar kan gesteld worden dat de kredietcrisis niet of maar ten dele de oorzaak is geweest van het bijna omvallen van de bank. In hoeverre meet Bos dat toch met twee maten door Fortis, weliswaar een systeembank, wel te redden?

Bovendien is de rechter het in eerste instantie niet eens met DNB en minister Bos. Op het moment dat DNB voor het eerst bij de rechter vraagt om DSB onder curatele te plaatsen, vond de rechter DSB nog voldoende levensvatbaar. Op dat moment is de bankrun al bijna verleden tijd n is de kredietcrisis al ruim een jaar in volle gang. Het door iemand lekken van de beoogde noodmaatregel creert opnieuw een bankrun en pas daarna alsnog het faillissement.

Natuurlijk ligt de waarheid in het midden en was staatsteun wellicht irreel gebleken. Misschien had Scheringa zijn eigen bank nota bene zelf kunnen redden als DSB beheer geen dure hobbys erop nahield, zoals een museum, voetbalclub en een schaatsploeg.

De situatie is nu onomkeerbaar en is het bankroet voor deze uiteindelijk welwillende bank echt nodig geweest? Een bank waarover premier Balkenende niet heel lang geleden zijn trots uitsprak. Er is veel aanleiding tot vragen stellen. Vragen over toezicht, vragen over praktijken in de financile sector en vragen over de stimulerende rol van autoriteiten in het faillissement. Het lekken van informatie over een beoogde noodregeling mag niet onderschat worden en plaatst onbedoeld de intenties van de DNB en Bos in een kritisch kader.

De vraag of de financiele sector als geheel haar moraal en financile producten definitief moet herzien, is wel al beantwoord. Nu nog de daden bij alle woorden. Daar mogen AFM en DNB op toezien.

Daniel Verschoor | BusinessCompleet.nl