ABCOUDE - De AEX lijkt al enkele maanden door zijn dieptepunt heen. Kunnen ondernemers weer voorzichtig gaan denken aan beleggen? Of daar morgen mee beginnen? Of is de recente stijging een stuiptrekking voor de definitieve crash?

Kredietcrisis lijkt voorbij
Het aantal signalen dat de kredietcrisis voorbij is neemt toe. Zo zijn er al enige tijd geen nieuwe berichten meer over financiële instellingen die failliet dreigen te gaan. Ook het beroep op staatssteun door financiële instellingen neemt af. Sterker: vorige week werd bekend dat Fortis Bank Nederland 34 miljard euro van haar schuld bij de Nederlandse staat vervroegd heeft afgelost. Dat is ruim de helft van het totale bedrag dat de overheid aan de redding van de Nederlandse onderdelen van Fortis heeft besteed. Een blije minister Bos meldde dat de fors opgelopen Nederlandse staatsschuld hierdoor zal dalen.

Rentes dalen
Mede door toedoen van de IJslandse bank Icesave, die de spaarmarkt wilde veroveren door spaarders hoge rentes te bieden, stegen vorig jaar de spaarrentes. Na het instorten van Icesave bleef de rente nog enige tijd hoog, omdat banken als gevolg van het vertrouwensverlies en door de kredietcrisis moeite hadden om aan geld te komen. Inmiddels is de trend gekeerd: de steunoperaties van overheden werpen hun vruchten af en het vertrouwen keert terug. Hierdoor zijn de rentes die banken aan elkaar in rekening brengen gedaald. Daarnaast heeft de Europese Centrale Bank de rente fors verlaagd.

Inmiddels dalen ook de spaarrentes en verbeteren de marges van de banken.

Zorgen van Nederlanders veranderen
De Nederlander zit steeds minder met de kredietcrisis in zijn maag. Uit onderzoek van Newcom blijkt dat in mei 54 procent van de Nederlanders bezorgd was over de kredietcrisis. Dat is een daling van 10 procent tegenover maart. Daarentegen stijgt het aantal Nederlanders dat zich zorgen maakt over het behoud van zijn baan. Dat betekent dat de zorgen verschuiven: ze gaan minder over de kredietcrisis, maar meer over de recessie die door de kredietcrisis is veroorzaakt.

Recessie duurt nog voort
De Nederlandse economie is het jaar 2009 belabberd begonnen. Het cijfer voor economische groei (krimp) viel nog slechter uit dan geraamd. Het CPB gaat nu voor het jaar 2009 uit van een krimp van het bruto binnenlands product van 4 ¾ procent. In het eurogebied zal de economie volgens het CPB krimpen met 5 procent. In 2010 valt de Nederlandse economie met een half procent terug.

Wereldhandel
De belangrijkste reden voor de recessie is de instorting van de wereldhandel. Het deel daarvan dat voor Nederland van belang is, krimpt in 2009 met 15 ¼ procent. In 2010 groeit de relevante wereldhandel weer, zij het met een bescheiden 1 ¾ procent. Overigens wekken de cijfers van de Wereldhandelsmonitor van het CPB de indruk dat de grootste klappen in de wereldhandel achter de rug zijn. De wereldhandel daalt nog steeds, maar in april 2009, het jongste beschikbare cijfer, was dit met 0,6 procent, terwijl er rond de jaarwisseling maandelijkse dalingen van rond de 6 procent werden gemeten.

Nederlander spaart meer
De economie krimpt echter ook doordat de Nederlandse consument minder geld uitgeeft. Dat is niet het gevolg van een lagere levensstandaard, want het besteedbare inkomen is in 2009 gestegen. De Nederlander vreest wel voor de gevolgen van de kredietcrisis en voor mogelijk baanverlies. Hierdoor stelt hij aankoopbeslissingen uit en zet hij geld opzij.

Meer faillissementen
Door de krimpende economie komen steeds meer bedrijven in de problemen. Het aantal faillissementen ligt momenteel twee keer zo hoog als een jaar geleden. Naar verwachting zullen de rustige zomermaanden voor een aantal ondernemingen de nekslag betekenen.

Meer werklozen
Doordat bedrijven failliet gaan of personeel ontslaan om een faillissement te voorkomen, stijgt de werkloosheid. Hierdoor doen steeds meer mensen een beroep op de ww. Bedrijven die met veel zzp’ers werken, kunnen hun zelfstandige personeel het gemakkelijkst ontslaan. Dat is gunstig voor de betreffende bedrijven, die zo hun winstgevendheid sneller kunnen herstellen dan bedrijven met vast personeel. Het is echter een hard gelag voor de zzp’ers: zij verliezen hun baan én zijn doorgaans niet verzekerd voor werkloosheid. Daardoor hebben zij geen recht op ww en vallen zij terug naar een bijstandsuitkering.

Koersen en conjunctuur
Het is een populaire gedachte, dat aandelenkoersen iets zeggen over de economie van de toekomst. Maar dat is niet altijd zo. Fluctuaties in de aandelenkoersen hebben vaak oorzaken die weinig met de conjunctuur van doen hebben. Wel is het duidelijk dat de instorting van de aandelenkoersen in 2008 de kredietcrisis ernstiger heeft gemaakt en mede oorzaak is van de huidige recessie.

Aandeelhouders schuld?
Het beeld van de aandeelhouder is veranderd. Hij wordt door veel mensen gezien als een belangrijke veroorzaker van de kredietcrisis en de recessie. Het is de zucht van de aandeelhouder naar de allerhoogste opbrengst, die ABN AMRO tegen zijn zin in de armen van Fortis dreef. De te hoge prijs die Fortis betaalde, werd later de oorzaak van de ondergang van Fortis, die de overheid dwong tot een kostbare reddingsactie.

Aandeelhouderswaarde geen leidend beginsel
De kredietcrisis heeft duidelijk gemaakt dat ‘aandeelhouderswaarde’ geen leidend beginsel kan zijn in de economische politiek van zowel landen als bedrijven. Op zijn minst hoort hier het woord ‘duurzaam’ bij. Daarnaast moeten de belangen van klanten, personeel en de economie als geheel worden meegewogen. Dit geldt in het bijzonder bij bedrijven met een essentiële rol in de economie, zoals bijvoorbeeld banken die vervullen voor het mkb.

Koersontwikkeling
“Het moment waarop niemand meer iets met beleggen en met aandeelhouders te maken wil hebben, is het beste instapmoment. Deze beursspreuk heeft een kern van waarheid. Immers: het moment waarop niemand meer wil beleggen, is waarschijnlijk ook het moment waarop de koersen het laagst zijn. Vooralsnog ziet het er naar uit dat het diepste punt achter ons ligt, al is zoiets natuurlijk nooit met zekerheid te zeggen. Na een topje van ruim 417 punten in augustus 2008, daalde de AEX in oktober naar een niveau van rond de 250 punten. In februari zetten zich een nieuwe daling in, naar onder de 200 punten begin maart, waarna in het voorjaar een herstel volgde naar ruim 250 punten. Op dat niveau ligt de AEX al enige tijd min of meer stil.

Sparen of beleggen
Nu de spaarrentes dalen, wordt het zinvol om te kijken naar lucratieve alternatieven voor een spaarrekening. Beleggen is daarvoor één van de opties. Hoe de koersen zich zullen ontwikkelen is lastig voorspelbaar: de recessie zal een weerslag hebben op de winstcijfers van beursgenoteerde ondernemingen. Pessimisten denken dat een traag en haperend herstel van de economie al op korte termijn kan leiden tot opnieuw dalende koersen.

Anderzijds zijn er ook ondernemingen die ruim winstgevend door de recessie verwachten te komen. De wereldwijde daling van spaarrentes kan zorgen voor een hernieuwde interesse in de beurzen. Dit kan een onderliggende opwaartse trend in de koersen veroorzaken.

Staatsschuld
De staatsschulden zijn vrijwel overal fors opgelopen door de kredietcrisis. De recessie zal door dalende belastingopbrengsten en een groeiend beroep op werkloosheidsuitkeringen een verdere wissel trekken op de overheidsfinanciën. Echter, nu veel financiële instellingen in stabieler vaarwater zijn gebracht, lijken de grote financiële buffers die overheden bij de banken hebben aangelegd deels onnodig. Denk aan Fortis Bank Nederland, dat ruim de helft van het van de Nederlandse staat geleende geld terug stort. Het gaat om een fors bedrag: 34 miljard euro. Minister Bos lost er een deel van de staatsschuld mee af. Dit wijst ons op de mogelijkheid dat de schulden van overheden minder stijgen en/of van tijd tot tijd met forse bedragen ineens worden afgelost. Dat kan leiden tot meer geld in de markt dan verwacht. Dit kan de economie stimuleren, overigens ook de inflatie bevorderen, en een positieve invloed hebben op de beurskoersen.

Optimisme groeit
‘Kenners zien hogere koersen’, kopt vanochtend het Financieele Dagblad. De krant citeert vier aandelenspecialisten en –analisten van grote banken. Zij constateren een toenemende interesse in Nederlandse aandelen, vooral van ‘longfondsen’ uit de Angelsaksische wereld. Deze fondsen speculeren op stijgende aandelenkoersen. Ook vanuit Nederland, Duitsland en Frankrijk zou er een groeiende belangstelling zijn voor Nederlandse aandelen.

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl