ABCOUDE - In december 2005 ging de kleine Nederlandse bank Van der Hoop failliet. Het was voor het eerst in meer dan 20 jaar dat er een bank ten onder ging. Het faillissement van een Nederlandse bank is een zeldzaam verschijnsel. Maar nu de VS in de ban is van een kredietcrisis, komen er ook banken uit Groot-Brittannië en Duitsland in de problemen. Kan uw bank failliet?

In februari 2007 geeft de Britse bank HSBC een waarschuwing af: de Amerikaanse huizenmarkt kwakkelt en er zijn oninbare leningen op de hypotheekmarkt. Twee maanden later blijken twee miljoen Amerikaanse hypotheekhouders in betalingsproblemen te verkeren. De op één na grootste hypotheekverstrekker van de VS, New Century Financial, vraagt faillissement aan. De 3200 werknemers staan op straat.

Na vijftien jaar van stijgingen, beginnen de huizenprijzen te dalen. Zakenbank Bear Stearns heeft twee beleggingsfondsen die gespecialiseerd zijn in risicovolle hypotheken. Het ene fonds gaat failliet, het andere krijgt van de bank een injectie van 3,2 miljard dollar. Op 30 juli 2007 bereikt de crisis Europa, als de Duitse bank IKB een winstwaarschuwing afgeeft vanwege de Amerikaanse kredietcrisis.

Het scenario herinnert aan de start van de Nederlandse recessie van 1980 tot 1982. Deze diepste en meest langdurige recessie die het naoorlogse Nederland kende, begon ook met de instorting van de huizenmarkt. In de jaren zeventig waren de huizenprijzen lang gestegen.

Eind 1979 verschrompelde het consumentenvertrouwen en klapte de huizenmarkt in. Die bleek een belangrijke pijler onder de economische groei. De recessie die volgde trof Nederland harder dan de ons omringende landen.

Het totale bedrag dat financiële instellingen hebben afgeschreven vanwege de Amerikaanse kredietcrisis loopt inmiddels in de honderden miljarden dollar. Het einde is nog niet in zicht. Han de Jong, chefeconoom van ABN AMRO, wees er in de Volkskrant op dat nu vaak alleen de schade bij de Amerikaanse hypotheken wordt geteld. “Daar komen nog de studentenleningen, de creditcardleningen, de autofinancieringen en de obligatieverzekeringen bij. De Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs waarschuwt dat door de aanhoudende daling van de huizenprijzen straks één op de drie Amerikaanse huiseigenaren een hypotheek heeft die de waarde van het huis overstijgt.

Hierdoor zou een nieuwe groep in betalingsproblemen kunnen komen. De waarde van de hypotheken van deze groep is 3000 miljard dollar. Volgens analisten staat het inmiddels vast dat de Amerikaanse economie in een recessie belandt. De zakenbank waarmee de kredietcrisis bijna begon, Bear Stearns, is intussen in een bizarre reddingsactie overgenomen door branchegenoot JP Morgan. Voor een fractie van de beurswaarde.

De Duitse overheid beziet met argusogen hoe het bankenstelsel zo ongeschonden mogelijk door de crisis kan worden geloodst. Sinds de Tweede Wereldoorlog is nog geen enkele Duitse bank failliet gegaan. Maar nu blijkt vooral de ene na de andere Landesbank in de risicovolle Amerikaanse hypotheken te zitten. Er zijn al miljarden aan overheidssteun verleend aan verscheidene Duitse banken.

De Britse overheid zette een onconventionele stap om een bank te redden. Het door faillissement bedreigde Northern Rock wordt genationaliseerd. De Britse overheid was eerder al bijgesprongen met een lening van 33 miljard euro. Het totale risico van deze nationalisatie voor de Britse belastingbetaler bedraagt 73 miljard euro. De grootste bank van het Verenigd Koninkrijk, HSBC, moest 11,5 miljard euro afschrijven vanwege de kredietcrisis.

De miljarden die de Duitse en Britse overheden aan de banken verstrekken, roepen de vraag op of er sprake is van ongeoorloofde staatssteun. Is dit niet unfair tegenover concurrerende banken die het zonder staatssteun moeten doen? En als een gewoon bedrijf in de moeilijkheden komt, springt de overheid toch ook niet bij? Het verschil is dat banken die failliet gaan een deel van de economie mee kunnen trekken in hun val.

In Nederland is het in vergelijking rustig met berichten over de schade die de crisis aanricht. ING, ABN AMRO, Rabo, Fortis en Aegon zijn allen tot extra afschrijvingen gedwongen, maar bleven ook allemaal met relatief gemak overeind. ING meldde intussen zelfs ook te profiteren van de crisis, omdat Amerikaanse consumenten graag hun spaargeld naar de degelijke Nederlandse bank brengen.

Binnenlandse hypotheekschade is er niet. In de eerste plaats is het Nederlandse hypothekenstelsel anders dan het Amerikaanse, waardoor er hier niet dezelfde risico’s worden gelopen als in de VS. Desondanks is de beurswaarde van Nederlandse financiële instellingen fors gedaald. Een gevolg van de kredietcrisis is wel, dat banken wereldwijd de voorwaarden van hun kredietverlening aanscherpen. Ook bij ons, zo merkte De Nederlandse Bank op in zijn kwartaalbericht van december.

De Nederlandse Bank heeft de toezichthoudende rol en bewaakt de stabiliteit van het financiële systeem. Uit het voorbeeld van Van der Hoop weten we dat het in Nederland ongebruikelijk is, maar niet onmogelijk, dat een bank failliet gaat. Woordvoerder Tobias Jongejans van DNB ontkent dat de centrale bank het toezicht heeft aangescherpt: “Wij handhaven de wetgeving altijd scherp, ongeacht de omstandigheden. Op de vraag of er op dit moment een Nederlandse financiële instelling in zijn voortbestaan wordt bedreigd en of dat dit binnen afzienbare tijd te verwachten is, wil Jongejans niet ingaan: “Wij hebben onze geheimhoudingsplicht. In het algemeen kan worden gesteld dat onze financiële sector tegen een stootje kan.

Rikco Pardoen | Businesscompleet