ABCOUDE – De afgelopen twee weken behoren tot de meest bizarre uit de Nederlandse financiële geschiedenis. We zagen het einde van bankverzekeraar Fortis, die zich fataal verslikt had in de overname van ABN AMRO aan de vooravond van de kredietcrisis. Wat gebeurde er precies, wat was de rol van de hoofdpersonen en de overheid?

Vertrouwen
70 Procent van alle Nederlanders denkt dat hun spaargeld veilig is bij de banken. Dat meldde RTL Nieuws uit een onderzoek door TNS Nipo op woensdag 24 september, vandaag twee weken geleden. Deze Nederlanders bleken gelijk te hebben. Al waren er al snel radicale maatregelen van het Ministerie van Financiën en DNB nodig om het spaargeld veilig te stellen. De boosdoener: de Belgische bank-verzekeraar Fortis, die ten onder ging en waar ternauwernood de Nederlandse (en later ook Belgische) delen uit konden worden gered.

Crash aandeel Fortis
Op vrijdag 26 september werd duidelijk dat op de aandelenbeurzen het aandeel Fortis zodanig uit de gratie was, dat de koers met een sneltreinvaart afstevende op een punt dat alleen nog maar nul kon zijn. Aanhoudende geruchten over acute geldnood bij Fortis, schijnbaar bevestigd door bokkensprongen van het concern om aan geld te komen en een steeds ongeloofwaardiger wordende concernleiding, waren het mengsel dat Fortis in zijn laatste dagen definitief de das om deed. De concernleiding ondermijnde zijn geloofwaardigheid ondermeer door te ontkennen wat iedereen kon zien, namelijk dat de acquisitie van ABN AMRO voor zijn timing nogal duur werd betaald – 24 miljard - en dat het concern onder de veranderde omstandigheden grote moeite had om aan dat geld te komen.

Zelfs in het weekend van 27 en 28 september lieten functionarissen van Fortis nog uit hun mond optekenen dat de overname van ABN AMRO een strategisch en financieel juiste beslissing was.

Overheden in actie
De overheden moesten er aan te pas komen om Fortis te redden. Het gaat hier om zowel de Belgische, Nederlandse als Luxemburgse overheden, vanwege de spreiding van activiteiten en eigendomsverhoudingen over deze drie landen. Dat weekend gonsde het van onbevestigde geruchten: president Wellink van De Nederlandse Bank zegde een toespraak in Chicago af, op zaterdagmiddag was er spoedberaad op het kantoor van DNB aan het Frederiksplein, er zou met de Belgische regering worden overlegd. Op zondag ontstond er meer duidelijkheid: Nederland en België overlegden over de redding van Fortis. Dit zou bovendien moeten gebeuren voordat zondagnacht de Aziatische beurzen openden. Anders werd gevreesd dat Fortis het einde van de beursweek niet zou halen.

Eerste reddingsoperatie
Die zondagnacht kwam er uitsluitsel: Nederland, België en Luxemburg steunden Fortis met een geldinjectie van 11,2 miljard euro, en namen daarvoor aandelen in Fortis. Nederland betaalde 4 miljard voor een aandeel van 49 procent in Fortis Bank Nederland, België 4,7 miljard voor 49 procent in de overkoepelende Fortis Holding, Luxemburg telde 2,5 miljard neer voor 49 procent in Fortis Luxemburg. Tevens werd het besluit genomen de integratie tussen Fortis Bank Nederland en ABN AMRO stop te zetten, mede omdat DNB onder de omstandigheden de toestemming ervoor opschortte. Ook schortte DNB zijn beslissing op over toestemming aan Deutsche Bank om een aandeel van tien procent in ABN AMRO te nemen. De bedoeling werd nu dat Fortis ABN AMRO Nederland zou verkopen. Twee in Fortis geïnteresseerde marktpartijen gingen met lege handen naar huis: het Nederlandse ING bood 10 miljard voor ABN AMRO, maar dat vond Fortis te weinig. Het Franse BNP Paribas had een bod van ¤ 1,60 per aandeel Fortis gedaan, wat Fortis ook onvoldoende vond. De beurskoers van Fortis was die vrijdag nog boven de 5 euro gesloten. Daarnaast vroeg BNP Paribas overheidsgaranties voor de risico’s die verbonden waren aan de overname van Fortis, waardoor bij de overheden het beeld ontstond dat ze het net zo goed zelf konden doen. Minister Bos van Financiën verdedigde zijn beslissing in heldere taal: als de overheden Fortis deze injectie niet hadden gegeven, zou Fortis op de beurs maandag het einde van de ochtend niet hebben gehaald.
De verschillende overheden leken na de overeenkomst bijna te struikelen over de ingewikkelde structuur van het concern. Wie was er nu mede-eigenaar van wat? Sommige analisten gaven tegenstrijdige verklaringen en het leek zelfs alsof er onduidelijkheid was bij het (Nederlandse) ministerie van Financiën. De ingewikkelde structuur is het gevolg van de geschiedenis van Fortis, die begon met de samenvoeging van enkele middelgrote partijen, die later grotere partijen overnamen.

Korte geschiedenis Fortis
Fortis was ontstaan in 1990, uit een fusie tussen de Nederlandse verzekeraar Amev, de Nederlandse bank VSB en de Belgische verzekeraar AG. In 1993 verwerft Fortis een meerderheidsaandeel in de Belgische Algemene Spaar- en Lijfrentekas (ASLK). Na nog enkele kleinere overnames, waaronder de Nederlandse zakenbank MeesPierson, weet Fortis in 1998 de overnamestrijd te winnen rond de grootste bank van België: de Generale Bank. Deze was ook eigenaar van de Generale Bank Nederland, voorheen de Credit Lyonnais Bank Nederland en daarvoor de Slavenburg’s Bank. In het jaar 2000 trekt Fortis zijn participatie in Banque Generale de Luxembourg op tot bijna 100 procent en wordt de Nederlandse verzekeraar ASR ingelijfd.


Aanstaande vrijdag het vervolg in

deel 2

Rikco Pardoen | Businesscompleet.nl