ABCOUDE - De nieuwe gebouwen op de prominente Potsdamer Platz zijn gedeeltelijk nep. Steigers met een doek waarop de gevel van een gebouw staat afgebeeld. Verderop is er nog volop braakliggende grond, en nog wat verderop staat veel gebouwde bedrijfsruimte leeg. Berlijn is niet zo booming als wel wordt beweerd. Biedt de hoofdstad van Duitsland kansen voor ondernemers of is het een bruisend faillissement?

Scheur door de stad
De Berlijnse Muur liep om het historische centrum van de stad heen, waarbij dit centrum in Oost-Berlijn lag. Nadat de Muur en de bijbehorende veiligheidszones waren gesloopt, resteerde er een scheur van leegte door de stad. Uiteraard wilde de politiek de twee delen van de stad weer aan elkaar te hechten, ook bouwkundig. De nieuwe Potzdamer Platz werd een zakelijk centrum. Ten noorden daarvan, rondom de Brandenburger Tor en aan de rivier de Spree kwam er ruimte voor functies die gerelateerd zijn aan de hernieuwde positie van Berlijn als hoofdstad van Duitsland (zoals overheidsgebouwen en ambassades).

Plattenbau
Het oostelijke deel van de stad wordt grotendeels gedomineerd door de typisch Oost-Duitse Plattenbau (seriematige betonbouw). Daarnaast maakte het communistische bewind een groot aantal blunders, zoals de sloop van het Berliner Stadtschloss, de oude keizerlijke residentie, en de bouw van het Palast der Republik. Dit alles zorgt voor een enorme bouwopgave in Oost-Berlijn, waarbij slechte gebouwen moeten worden gesloopt en vervangen door nieuwe gebouwen, of door de herbouw van historische gebouwen.

Prestige
De projecten zijn vaak ware prestigeobjecten.

Soms loopt dit gierend uit de klauwen, zoals bij het nieuwe Kanzleramt, het kantoor van de Duitse bondskanselier. De bondskanselier van destijds, de christendemocraat Helmut Kohl, wilde een gebouw dat paste bij zijn status en die van het verenigde Duitsland. Het resultaat: een gebouwencomplex dat acht keer zo groot is als het Witte Huis.
Maar over andere projecten, zoals de verbouwing van de Reichstag en de herbouw van het Berliner Stadtschloss, is men het over het algemeen wel eens. Ook al zal het Stadtschloss vele honderden miljoenen gaan kosten. Dit kolossale bedrag voor één gebouw zal waarschijnlijk opgehoest worden door de Bondsregering.

Enorme leegstand
Berlijn kan maar moeilijk huurders vinden voor de vele kantoorruimte die er is en wordt gerealiseerd. Het bedrijfsleven lijkt minder geïnteresseerd in een vestiging in Berlijn dan optimistische stadsplanners verwachtten. Momenteel staat er meer dan een miljoen vierkante meter kantoorruimte leeg.

Bruisend
Berlijn wordt volop geprezen om zijn bruisende culturele aanbod. En dat is er ook. Wie de stad niet kent, moet wel even wegwijs worden in het gebruik van dit aanbod. Want ook hier is het aanbod groter dan de vraag. Vooral van de meer prijzige gelegenheden wordt weinig gebruik gemaakt. Wie een bruisende avond met Berlijners wil meemaken, kiest over het algemeen beter een niet al te dure activiteit.

Armoede
Uit een recent onderzoek van de Bertelsmann-Stichting blijkt dat de armoede onder de bevolking in Berlijn het grootst is van alle Duitse deelstaten. De werkloosheid is er hoog en bijna een op de vijf Berlijners leeft van de sociale dienst. Daarbij is armoede niet vooral een probleem van Oost-Berlijners. Uit onderzoek uit 2002 bleek zelfs dat het percentage armen in West-Berlijn hoger is dan in Oost-Berlijn. Dat geldt trouwens ook voor het percentage rijken; West-Berlijn kent dus grotere verschillen tussen arm en rijk.

Koopkracht
Berlijn is het economische crisisjaar 2009 relatief goed doorgekomen. De economie kromp in dat jaar met 0,7 procent. Daarmee was Berlijn de best presterende Duitse deelstaat. De Duitse economie als geheel kromp met 5 procent.
Maar de modale Berlijner is niet rijk. De levensstandaard is er naar Nederlandse normen aan de lage kant. Volgens Eurostat heeft de Berlijner een gemiddelde koopkracht van 97,8 procent van het EU-gemiddelde. In heel Duitsland is dat 115,8 procent, in Nederland 135 procent.

“Grieken van Duitsland”
Berlijn is voor Duitsland, wat Griekenland is voor Europa, schreef onlangs de Berlijnse krant B.Z. Berlijn zit met een schuld van 60 miljard euro diep in de financiële problemen. Dat is onder meer het gevolg van het Berliner Bankenskandal. Dat kostte in 2001 de kop van de verantwoordelijke burgemeester, de christendemocraat Eberhard Diepgen. Sindsdien stelt zijn opvolger, de sociaaldemocraat Klaus Wowereit, orde op zaken. De schuldenberg uit het verleden maakt het voor het stadsbestuur lastig om de economie te stimuleren met aanvullende maatregelen.

Kansen
Toch zijn er kansen in Berlijn, met de juiste voorbereiding en instelling. Het prijsniveau ligt er over het algemeen lager dan in Nederland. Er is goed opgeleid personeel beschikbaar voor een betaalbaar salaris. Bedrijfsruimte is gemakkelijk verkrijgbaar en aantrekkelijk geprijsd. De infrastructuur is goed en biedt onder meer uitstekende verbindingen met zowel de rest van Duitsland als met de voormalige Oostbloklanden, in het bijzonder Polen en Tsjechië.

Zie ook onze landenspecial Duitsland

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl