ABCOUDE - België is opnieuw in de greep van de taalstrijd. Na nog eens een gevallen kabinet neemt de politieke crisis groteske vormen aan. Zo zijn de aankomende verkiezingen bij voorbaat al ongeldig, omdat ze in strijd zijn met de grondwet. Strompelt België naar een oplossing of barst België nu dan toch? En wat betekent dit voor ondernemers?

Verkiezingen
Op 13 juni gaan de Belgen naar de stembus, na de val van het kabinet Leterme 2 over de splitsing van het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV). Straks moet het nieuwe parlement een regering samenstellen, die aan beide zijden van de taalgrens een meerderheid heeft. Deze regering moet bovendien een oplossing vinden voor het heetste hangijzer van de Belgische politiek in de afgelopen jaren: de kwestie BHV.

Nationalisten winnen
Aan beide zijden van de taalgrens is de sfeer verhard door de blijvende onenigheid over BHV. Ook in de publieke opinie. Terwijl de Waalse partijen hun standpunten verharden, groeit in Vlaanderen de populariteit van partijen die de onafhankelijkheid van Vlaanderen nastreven. Volgens een opiniepeiling van 6 mei zou één daarvan, de Vlaams-nationalistische NVA (Nieuw-Vlaamse Alliantie) nu de grootste partij worden in Vlaanderen. Landelijk zou het de tweede partij worden na de Waalse socialisten. Hiermee neemt in Vlaanderen de druk toe om het gewest onafhankelijk te verklaren van België.

Coalitievorming
In België wordt er veel gespeculeerd over de regeringsvorming na de verkiezingen.

Daarbij valt regelmatig de term ‘olijfboomcoalitie’. Dat is een coalitie van christendemocraten, sociaaldemocraten en groenen. Deze coalitie wordt vooral vaak genoemd omdat zij mogelijk in staat is een oplossing te vinden voor BHV. De liberalen nemen zowel aan de Vlaamse als aan de Waalse kant een principiële positie in, waardoor de kans kleiner wordt geacht dat zij hierover een akkoord kunnen bereiken. Het is echter ook met een olijfboomcoalitie uiterst onzeker of er overeenstemming over BHV kan worden bereikt. Daarnaast is het de vraag of een dergelijke coalitie aan beide zijden van de taalgrens een meerderheid krijgt. In alle gevallen is de kans zeer groot dat België politiek instabiel blijft. De standpunten van Vlamingen en Walen liggen ver uit elkaar en een oplossing is niet in zicht.

Economie
België staat voor grote sociaaleconomische uitdagingen, zoals stijgende werkloosheid, een groot begrotingstekort en een snel oplopende staatsschuld. Of deze problemen de juiste aandacht krijgen van een volgende coalitie, valt sterk te betwijfelen. Zo wordt de aankomende coalitievorming vrijwel geheel beoordeeld op de vraag of de partijen overeenstemming kunnen bereiken over BHV. Het lijkt er op dat een olijfboomcoalitie dat het beste kan. Maar is zo’n rooms-rood-groene coalitie ook de beste coalitie om de grote economische uitdagingen aan te pakken? Dit belangrijke vraagstuk lijkt door de kwestie BHV naar het tweede plan te worden verwezen.

Gevolgen voor ondernemers
Het Belgische bestuur is in belangrijke mate gefederaliseerd. Veel beleid wordt gemaakt door de gewesten Vlaanderen, Wallonië en Brussel. De politieke instabiliteit van België heeft hierdoor in eerste instantie geen grote invloed op het ondernemen in België. Wie zaken doet in Brussel, zal wel merken dat in tijden waarin de taalstrijd oplaait in de politiek, de sociale druk onder de bevolking om alleen Frans te spreken toeneemt.
Op de langere termijn bedreigt de situatie wel de economische stabiliteit van het hele land, bijvoorbeeld waar het gaat om de staatsfinanciën. Zo is de rente op Belgische staatsleningen al (iets) opgelopen. Ook kan België in de komende periode achter blijven met het nemen van noodzakelijke economische maatregelen.

Uitleg van het conflict
België heeft zich in de afgelopen 50 jaar ontwikkeld van een eenheidsstaat naar een federale staat. Daarin moesten grenzen worden vastgesteld. Daarbij ging het in de eerste plaats om de taalgrens, die tevens de grens werd tussen de gewesten Vlaanderen (Nederlandstalig), Wallonië (Franstalig) en Brussel (tweetalig). Ook de grenzen van provincies werden hieraan aangepast, zodat provincies niet in twee gewesten konden liggen.

Kieskringen
Kieskringen besloegen oorspronkelijk kleinere gebieden, die overeenkwamen met gerechtelijke arrondissementen. In 2002 werden de kieskringen samengevoegd, en wel zo dat de grenzen van de kieskringen overeenkwamen met de grenzen van de provincies. Maar één kieskring werd niet aangepast. Dat is Brussel-Halle-Vilvoorde. Deze kieskring overlapt twee gewesten (Brussel en Vlaanderen) en belemmert de vorming van een kieskring voor de provincie Vlaams-Brabant.

Halle-Vilvoorde en Brussel
Het gebied Halle-Vilvoorde beslaat het westelijke deel van de provincie Vlaams-Brabant. Halle-Vilvoorde heeft een kleine 600.000 inwoners. De stad Brussel is een afzonderlijk gewest, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, bestaande uit 19 gemeenten, met bij elkaar 1,1 miljoen inwoners. Geografisch gezien wordt Brussel geheel omsloten door Vlaams-Brabant.

Meervoudig districtenstelsel
België kent, anders dan Nederland, geen stelsel van evenredige vertegenwoordiging, maar een meervoudig districtenstelsel. Dat betekent dat bij verkiezingen de zetelverdeling plaatsvindt in de kieskringen, waarbij in elke kieskring een kiesdrempel geldt van 5 procent. Hierdoor nemen in de Vlaamse kieskringen alleen Nederlandstalige partijen deel aan de verkiezingen en in de Waalse kieskringen alleen Franstalige. Alleen in Brussel nemen zowel Nederlandstalige als Franstalige partijen deel aan de verkiezingen.

Discriminatie
De kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde creëert zo een uitzonderingssituatie in België. Het deel Halle-Vilvoorde behoort tot Vlaanderen. Desondanks kunnen Franstalige bewoners van Halle-Vilvoorde er op Franstalige partijen stemmen, omdat deze in Brussel aan de verkiezingen meedoen. Nederlandstalige bewoners van Wallonië kunnen echter nergens op Nederlandstalige partijen stemmen. Volgens de Vlamingen is dit discriminatie.

Grondwettelijk Hof: onaanvaardbare ongelijkheid
Het Grondwettelijk Hof van België oordeelde al in 2003 dat de huidige indeling van kiesdistricten leidt tot een ‘onaanvaardbare ongelijkheid’, juist door het verschil tussen BHV en de provinciale kieskringen elders in België. Bovendien oordeelde het Grondwettelijk Hof dat de kwestie BHV voor de volgende verkiezingen moest zijn opgelost, omdat anders de verkiezingen ongrondwettelijk zijn.

Verfransing
Door suburbanisatie zijn in de afgelopen decennia tienduizenden (overwegend Franstalige) Brusselaars naar Vlaams-Brabant verhuisd. De kieskring BHV maakt het voor de inwijkelingen mogelijk op Franstalige partijen te blijven stemmen. Daarmee belemmert BHV in Vlaamse ogen de integratie van deze bewoners in de Vlaamse gemeenschap. In plaats daarvan verfransen de inwijkelingen het Vlaamse gebied.

Franstalig standpunt
De Franstalige partijen komen juist op voor de rechten van de Franstaligen in Vlaanderen. Zij willen de huidige situatie in stand houden. De splitsing van het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde is voor hen alleen bespreekbaar in ruil voor toegevingen aan Vlaamse kant. Zo zou Vlaanderen in ruil een aantal gemeenten moeten afstaan aan Brussel. Voor de Vlamingen is dat onbespreekbaar.

Jaren van politieke conflicten
In 2007 won de Vlaamse christendemocraat Yves Leterme de verkiezingen met de belofte de splitsing van BHV daadwerkelijk te regelen. Sindsdien sleept de Belgische politiek zich van conflict naar conflict, omdat de Franstaligen hieraan geen medewerking verlenen. De Vlaamse partijen hebben de meerderheid in het Belgische parlement, maar de Franstalige minderheid heeft de mogelijkheid sterk vertragende alarmbelprocedures op te starten als het van mening is dat zijn belangen worden geschaad.

Ongrondwettelijke verkiezingen
Op 13 juni vinden er in België verkiezingen plaats. Gezien de uitspraak van het Grondwettelijk Hof zijn deze verkiezingen ongrondwettelijk en dus ongeldig. De politiek wist echter geen andere oplossing meer.

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl