DEN HAAG - Het zou zo maar eens kunnen zijn dat de komende maanden cruciale stappen worden gezet naar een totaal andere inrichting van het huidige sociale en fiscale stelsel. De wortels voor het huidige stelsel liggen ergens in het midden van de vorige eeuw. Een tijd waarin arbeid eigenlijk altijd als werknemer werd verricht. Door de tijd heen is de arbeidsmarkt aanzienlijk veranderd en ook mensen zelf hebben een andere kijk gekregen op hoe zij hun werkzame leven willen inrichten. De groei van het aantal zelfstandigen is daarvan misschien wel een heel duidelijk voorbeeld.

Maar met een veranderende arbeidsmarkt en met de groei van het aantal zelfstandigen wordt ook steeds vaker de vraag gesteld of het huidige sociale en fiscale stelsel nog wel van deze tijd is. De 'gevestigde orde' vliegt die vraag vaak aan vanuit de gedachte dat de groei van het aantal zelfstandigen leidt tot een 'uitholling' van het solidaire stelsel voor werknemers. Immers, iemand die geen werknemer is draagt niet meer bij aan dat stelsel, maar kan en dat vergeten velen er ook geen uitkering meer aan ontlenen. Overigens leidt dat laatste volgens sommigen dan weer tot angst dat er een grote categorie ontstaat van mensen die sociaal onverzekerd zijn.

Fundamenteel keuzerecht
Of deze veronderstellingen ook echt allemaal juist zijn is nooit onderzocht. Wel vind ik het belangrijk dat het fundamentele debat hierover een keer gevoerd wordt en uiteraard vanuit de juiste invalshoek: een individu heeft te allen tijde het recht om te kiezen voor ondernemerschap.

Wat mij betreft moet het debat echt fundamenteel en visionair worden gevoerd.

Volkomen terecht dus dat het kabinet het afgelopen najaar de SER (Sociaal-Economische Raad) vroeg advies uit te brengen over de huidige en toekomstige positie van zelfstandige ondernemers in het sociale en fiscale stelsel. Het kabinet vroeg de SER - zelfstandigen hebben nog geen eigen vertegenwoordiging in de SER ook nadrukkelijk om relevante organisaties van zelfstandigen bij dit adviestraject te betrekken.

Met dat laatste ben ik blij. Niet alleen vanwege de positionering van zelfstandigen in het poldermodel. Maar vooral vanwege de inhoud en reikwijdte van het SER-advies. Voor mij is het vanzelfsprekend en die toezegging is er inmiddels dat PZO, als grootste onafhankelijke belangenorganisatie voor zelfstandigen nadrukkelijk bij het SER-advies wordt betrokken.

Gestaalde kaders en vastgeroeste patronen
De vragen van het kabinet raken direct aan de uitgangspunten van het sociale stelsel. De basis van dat stelsel ligt zoals gezegd in een tijd waarin 'werknemerschap' ook feitelijk de maat der dingen was. Nu is dat niet meer het geval, maar het stelsel heeft wel geleid tot ik noem het maar even gestaalde denkkaders en vastgeroeste patronen.

Vanuit PZO zien we die gestaalde kaders terug in heel veel wetten en regels. De arbeidsovereenkomst is nog te vaak de maat der dingen, zelfs als de betreffende wet of regel voor alle burgers of voor alle werkenden (dat zijn voor ons zowel werknemers, ondernemers zonder personeel en ondernemers met personeel) geldt. Concrete voorbeelden? Denk aan de actuele discussie over de AOW, maar ook aan de Zorgverzekeringswet of de levensloopregeling.

Nieuwe wegen
PZO pleit al enige jaren voor een stelsel waarin de arbeidsovereenkomst niet langer de maatstaf is voor de uitvoering van een wet of regeling. Het stelsel dat PZO voorstaat zal niet minder sociaal zijn dan wat we nu kennen. Het zal wel aanzienlijk eenvoudiger en daardoor transparanter zijn. PZO denkt dat haar visie op hoe wetten en regels vorm moeten krijgen, ruimte biedt om in de polder nieuwe wegen in te slaan.

Echter de eerste belangrijke uitdaging om berhaupt het fundamentele debat te kunnen voeren is dat ook de 'gevestigde orde' bereid zal zijn om de gestaalde denkkaders en vastgeroeste patronen los te kunnen laten. Als dat lukt, dan ben ik er van overtuigd dat we met zijn allen de polderhobbelweg kunnen ombouwen tot een prachtige nieuwe, comfortabele weg.

Esther Raats-Coster | Voorzitter Platform Zelfstandige Ondernemers