ABCOUDE - Lang gevreesd, toch gekomen. Nadat de Amerikaanse politiek te laat een wankele overeenstemming bereikte over het financieringstekort, verlaagde Standard & Poor’s de kredietwaardigheid van de VS. Met beleggerspaniek als gevolg. Wat kunnen we nog meer verwachten en waar eindigt de landenpaniek?

• Kredietbeoordelaar Standard & Poor’s gelooft niet meer in Amerikaanse politiek
• Amerikaanse staatsschuld passeert 100 procent BBP
• Japan volgende kandidaat?

Zie ook: Top 10 financieringstekort en staatsschuld

Op 5 augustus verlaagde kredietbeoordelaar Standard & Poor’s de kredietwaardigheid van de VS. De grootste economie van de wereld verloor daarmee zijn ‘triple a’-status. De afwaardering gebeurde met één stap in het beoordelingssysteem van Standard & Poor’s: van AAA naar AA+. De VS heeft nu een lagere beoordeling dan bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk. Ook is het vooruitzicht van de VS op negatief gesteld. Dit betekent dat de kredietwaardigheid van het land nog verder verlaagd kan worden. De kans dat dit gebeurt, werd door de directeur van Standard & Poor’s geschat op 1 op 3.

De onrust over de Amerikaanse overheidsfinanciën en de verlaging van de kredietwaardigheid door Standard & Poor’s - terwijl de concurrenten Moody’s en Fitch hun beoordelingen ongewijzigd lieten - zorgden voor dagenlange koersdalingen op de wereldwijde beurzen.

Redenen downgrade
In zijn Research Update schrijft de kredietbeoordelaar dat het fiscale consolidatieplan waarover in de Amerikaanse politiek overeenstemming is bereikt, niet doet wat nodig is om de Amerikaanse schuld te stabiliseren.

De effectiviteit, stabiliteit en voorspelbaarheid van het Amerikaanse beleid en de Amerikaanse instituten zijn verzwakt in een tijd van doorgaande fiscale en economische uitdagingen. Standard & Poor’s is pessimistisch geworden over het vermogen van de Amerikaanse politiek om binnen afzienbare tijd de staatsschuld te stabiliseren.

Griekenland startte paniekgolf
De paniek over de financiën van landen begon toen de net aangetreden socialistische regering van Griekenland ontdekte dat de vorige (conservatieve) regering de overheidscijfers van Griekenland vervalste. Afwaarderingen van kredietbeoordelaars volgden, Griekenland viel ten prooi aan speculatie op de beurzen en de Europese Unie moest het land meer dan eens te hulp schieten. Kort daarna kwamen ook Ierland en Portugal in moeilijkheden. Daarnaast worden Spanje en Italië bedreigd en moet het regeringloze België (iets) meer rente over zijn staatsschuld betalen. Vorige week staken er geruchten op over Franse banken.

In de markt werd al langer met een scheef oog naar de VS gekeken. Hoe kon het zijn dat het land met zijn grote en snel oplopende staatsschuld en zijn onvermogen overeenstemming te bereiken over een verlaging van de tekorten, een land trouwens ook dat de digitale geldpers hanteert om zich uit de problemen te helpen, schijnbaar immuun was voor problemen met kredietbeoordelaars en speculanten?

Vier A’s
Niet meer dus. Amerikaans schuldpapier werd tot voor kort als het veiligste ter wereld beschouwd, maar nu valt ook de VS van zijn voetstuk. Ook al zijn enkele Amerikanen daar gechoqueerd over. Onder hen multimiljardair en superbelegger Warren Buffet, die in de media stelde dat de VS wat hem betreft vier A’s heeft.

Kredietbeoordelaars spelen hoofdrol
Kredietbeoordelaars speelden enkele jaren geleden een twijfelachtige rol in de bankencrisis. Nu de bankencrisis heeft plaatsgemaakt voor een landencrisis, kijkt elke belegger, elke topman uit de financiële sector, elke centralebankpresident en elke minister van financiën sidderend naar de jongste berichten uit de burelen van Moody’s, Standard & Poor’s en Fitch. Want als zij de kredietrating verlagen, vertaalt zich dat meteen in een paniekgolf op de beurzen. De kredietbeoordelaars erkennen geen verantwoordelijkheid voor de reacties die zij veroorzaken. Wel liet een woordvoerder van Standard & Poor’s weten dat de financiële markten teveel waarde hechten aan het oordeel van kredietbeoordelaars.
Volgens The Economist heeft Standard & Poor’s gelijk met zijn afwaardering. In zijn uitgave van 13 augustus legt het economenblad onder de kop ‘Substandard & Poor’ uit dat de echte schuld ligt bij de ‘onbruikbare’ Amerikaanse politici. Hun gedrag pas niet bij een land met een AAA-rating.

Hoe hoog is eigenlijk de schuld van de VS?
De staatsschuld van de VS stond op 10 augustus 2011 op 14,58 biljoen dollar (bron: TreasuryDirect). Een biljoen is duizend miljard. Het is een duizelingwekkend bedrag, dat bovendien in de afgelopen tien jaar meer dan verdubbeld is. Op 30 september 2001 stond de schuld nog op 5,8 biljoen dollar. Toch zegt dat niet alles, want ook het bruto binnenlands product (bbp) is in de afgelopen tien jaar gestegen. En betrouwbare indicator om een goed beeld te krijgen van de daadwerkelijke hoogte van een staatsschuld, is dit bedrag uit te drukken als percentage van het bbp.

100 procent van het bbp
Met een jaarlijks bruto binnenlands product dat tot en met het tweede kwartaal van 2011 op 15 biljoen dollar staat, is de Amerikaanse staatsschuld hard onderweg naar de 100 procent van het bruto binnenlands product. Dat is vergelijkbaar met België. Daarbij valt op, dat de Amerikaanse staatsschuld de afgelopen jaren veel sneller stijgt dan die van de meeste andere landen. Dat komt door het enorme Amerikaanse financieringstekort, dat veel hoger ligt dan in de meeste andere landen. De VS moeten dus hoognodig orde op zaken stellen.

Japan volgende doelwit?
Wellicht is het volgende land dat ten prooi kan vallen aan speculatie af te lezen aan de twee top 10-lijsten (zie Top 10 Financieringstekort en Top 10 Staatsschuld). Japan heeft ’s werelds hoogste staatsschuld, een torenhoog financieringstekort, de economische groei van het land is al jaren traag en Japan is getroffen door een aardbeving en een tsunami. Zo bezien lijkt Japan de meest voor de hand liggende kandidaat om het volgende slachtoffer te worden van beursspeculatie. Maar het sterke en concurrerende Japanse bedrijfsleven houdt vooralsnog de yen hoog en het vertrouwen in de Japanners recht overeind. Voor zolang het nog duurt.

Rikco Pardoen | BusinessCompleet.nl

(foto: © Nationale Beeldbank)