DRIEBERGEN - Met het voortschrijden van de techniek worden ook de beloningen hoger voor de ‘mensen met hersens’ Dat is een vorm van rechtvaardigheid. Maar hoe zit het met de rechtvaardigheid voor de ‘handjes’.

Met behulp van computers worden gigantische informatiestromen gegenereerd. Wie uit die stromen kennis weet te maken, is veelgevraagd op de arbeidsmarkt. En deze vraag neemt alleen maar toe. Voor de vaardigheden van kenniswerkers wordt een goede prijs betaald. Bij hun (groot)ouders speelde de maatschappelijke afkomst misschien nog een rol, maar bij hen echt niet meer. Ben je slim, dan zul je veel verdienen. Nog nooit is het zo eerlijk geweest. Voor mensen met hersens.

Slim trouwt met slim
Het is langzamerhand onbetwist dat aanleg voor kennisvaardigheden niet gelijkmatig wordt verspreid door de natuur. Want de natuur is geen marxist. En demografisch onderzoek suggereert dat de natuur nog minder zal gaan spreiden. Bijvoorbeeld mensen met een universitaire graad zijn vandaag de dag sterk geneigd om kinderen te krijgen met iemand die ook academisch gevormd is. Vroeger, toen mannen als afgestudeerden de meerderheid vormden, trouwden zij nog wel met non-academica’s. Maar de afgestudeerde dames van nu (inmiddels een meerderheid?) hebben die neiging niet.

Elite
Nu is afstuderen niet alleen een kwestie van genetisch extra gezegend zijn. Dat bewijzen kinderen die zich jarenlang vol inzet op hun schoolwerk hebben gestort, omdat bij hen het leren niet vanzelf ging.

En wat voor ouders hebben deze kinderen doorgaans? Inderdaad, vaak zijn dat de hoger opgeleiden. Mét vaak de hogere salarissen, waardoor er bijlessen kunnen worden betaald. Zo nodig jaar in jaar uit. Kortom, er is wel degelijk een bepaalde elite in de maak. Wie niet behoort tot de kring der kennis-uitschieters, loopt grote kans om een zeker welvaartsniveau nooit te bereiken. Is het nou zo erg dat er een nieuwe elite is? Zij die er niet toe behoren, zullen geneigd zijn om ja te zeggen. Maar wie wil er uiteindelijk leven in landen waar kenniswerkers nauwelijks meer verdienen? Niemand, want de welvaart en de rechtszekerheid zijn daar veel minder. Met name voor de ‘handjes’.


U bent slim
Het bestaan van een elite is niet bezwaarlijk op zich. En als zo’n elite gestoeld is op verdienste - niet op afkomst of geslacht - dan is dat des te meer te accepteren. Maar de elite zal ook na moeten denken over andere dingen dan strikt het eigen werk. Want de ‘handjes’ zullen er altijd zijn - en altijd nodig zijn. Oftewel, hoe kunnen we de welvaart zo herverdelen dat ook de niet-zo-slimmeriken er deel aan hebben? Vooral in de jaren 70 is geprobeerd om met een kolossale overheid en een grote dosis medelijden met de zwakkeren te komen tot een herverdeling die werkt. De efficiëntie van deze aanpak liet/laat te wensen over. Regelgeving en administratie zal plaats moeten maken voor initiatief en inventiviteit. Medelijden moet vervangen worden door gunnen, vooral werk gunnen; en delen, vooral welzijn delen. U leest de woorden initiatief, inventiviteit en gunnen. Denkt u nu: “O-o, straks het komt weer neer op de ondernemers?" Gefeliciteerd, u bent slim. En dat geluk schept verantwoordelijkheden.

Geschreven door Susanne Stolte, voorzitter van de Nederlandse vereniging van Commissarissen en Directeuren (NCD)