DEN HAAG - Een open deur, maar ik trap er toch maar tegen aan: het belang van innovatie voor de Nederlandse economie kan niet genoeg worden onderstreept. Juist nu in deze economische situatie, en niet te vergeten het politiek bijzondere interbellum waarin ons land op dit moment verkeert.
Dit is mijn persoonlijke oproep aan ondernemers, onderzoekers, hoogleraren, docenten, bestuurders in de kennissector en aan de overheid: laten we Nederland op glorieuze wijze terugbrengen in de top vijf van kennis- en innovatielanden.

Kennisintensieve bedrijven leveren hoogwaardige kennis, gericht op nieuwe toepassingen en hebben daardoor een belangrijk uitstraaleffect op (bedrijven in) hun omgeving. Naast de ondernemingen leveren onderzoeksinstellingen en het onderwijs een belangrijke bijdrage aan het innovatieklimaat en (kennis)netwerken. De overheid tenslotte zorgt voor het scheppen van de juiste randvoorwaarden.

Van toonaangevend naar hekkensluiter
Ooit waren Nederlandse ondernemers en ondernemingen toonaangevend in vernieuwing en onderzoek. De recente berichtgeving over innovatie in Nederland stemt echter weinig hoopvol. In de Lissabonstrategie is in 2000 overeengekomen dat alle EU-landen in 2010 3% van het BBP zullen besteden aan Research & Development. Hoewel geen enkel EU-land dit percentage haalt is Nederland inmiddels één van de hekkensluiters. Een concreet voorbeeld van hoe het mis kan gaan is de recente aankondiging van de sluiting van de MSD-vestigiging (voormalig Organon) in Oss waardoor ruim 2.200 banen verloren gaan, waarvan bijna 1.000 hoogwaardige onderzoeksbanen.

Hoe heeft het zover kunnen komen, wie hebben hier gefaald? De collectieve loomheid waarmee dit alles wordt geaccepteerd, het gemak waarmee wij ons binnen enkele dagen hervatten waarna de focus teruggaat naar de schuldvraag rond de blessure van Robben, het zeilmeisje Laura of de egosoap "formatie 2010". Ik kan er met mijn pet niet bij.

De ambitie van de opeenvolgende kabinetten Balkenende was om Nederland weer tot de top 5 van best presterende landen te laten behoren. Het kabinet had daarvoor het Innovatieplatform ingesteld, dat de opdracht had de innovatie in Nederland te bevorderen. Dat deed zij onder meer aan de hand van het opstellen van een Kennisinvesteringsagenda (KIA) onder de onmiskenbaar bezielende leiding van Alexander Rinnooy Kan, waarin werd aangegeven hoe de verschillende deeldoelstellingen konden worden bereikt. Echter...de laatste rapportage (maart 2010) levert een treurig beeld op van achterblijvende kennisinvesteringen. Bovendien is Nederland in 2009 verder gezakt van plaats 8 naar 10 als het gaat om concurrentiekracht. Volgens het kabinet blijven vooral de ontwikkelingen op de terreinen ondernemen, innovatie en toegepast onderzoek zorgelijk.

Onderwijs sleutelfactor
Tot overmaat van ramp blijkt uit de diverse partijprogramma´s dat een aantal politieke partijen wil snijden in de onderwijsbudgetten terwijl onderwijs toch JUIST één van de sleutelfactoren is voor kennisontwikkeling(en innovatie) op de langere termijn. Een groot probleem is bovendien dat veel van het huidige onderzoek bij (publieke) kennisinstellingen als bijzonder theoretisch ervaren wordt door het bedrijfsleven, te weinig is aangesloten op de markt. Er is juist een toenemende en sterke behoefte aan toegepast onderzoek waarin de behoefte van de klant/ondernemer centraal staat en waarmee succes op korte(re) termijn gewaarborgd wordt zodat het tij voor het bedrijfsleven gekeerd wordt.

Kennisnetwerken
Mijn analyse is dat de pijn ´m vooral zit in het niet goed functioneren van of het ontbreken van kennisnetwerken: er is een aansluitingsprobleem. Het belang van kennisnetwerken is groot, omdat hierin de ondernemers (vraag) en onderzoekers en ontwikkelaars (aanbod) elkaar kunnen ontmoeten. Juist in deze netwerken worden belangrijke stappen gezet als het gaat om toegepast onderzoek. Bovendien blijkt de binding van bedrijven met vooral de lokale en regionale kennisnetwerken nog altijd sterk te zijn, ondanks de toenemende internationalisering van het bedrijfsleven en de groeiende dynamiek van kapitaalstromen. Kortom: op het intermediaire niveau in de regio, met ondersteuning op nationaal niveau, liggen de kansen waarop moet worden ingezet, ook door een nieuw kabinet.

Ik hoor u al zeggen: mooie woorden," put your money where your mouth is".Het goede nieuws is: dat doet de Kamer van Koophandel door zich nadrukkelijk sterk te maken en in te zetten voor het leggen van verbindingen over en weer tussen onderzoek, ondernemers, onderwijs en overheid (ze noemen het de "4-O" strategie). De Kamer van Koophandel heeft hiervoor de juiste troeven in handen: zij is onafhankelijk en kent de regionale en lokale omstandigheden als geen ander.
Derhalve herhaal ik mijn openingspleidooi aan u allen: help Nederland terug naar die plek in de innovatietop!

Geschreven door Frans van Steenis, Algemeen directeur van de Kamer van Koophandel Nederland