DEN HAAG - Begin januari publiceerde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) cijfers waaruit blijkt dat het inkomen van zelfstandigen in het derde kwartaal met zo'n 12 procent is gedaald ten opzichte van het voorgaande kwartaal. Daarmee hebben zelfstandigen de twijfelachtige eer om de grootste inkomensduikeling van het net afgesloten decennium te maken.

Kort na deze berichtgeving gaf ook Voedselbank Nederland aan dat er steeds meer kleine zelfstandigen zijn die zich melden bij één van de voedselbanken in Nederland. Het begrip ’zzp'er‘ zou op basis van deze berichten wel eens een hele nieuwe betekenis kunnen krijgen: ’zieligerd zonder poen’.

Pijn
In individuele gevallen zal de inkomensdaling best pijn doen. En mij zijn ook zeer schrijnende gevallen bekend. Ik wil mijn ogen daarvoor absoluut niet sluiten. Echter in algemene zin, zijn voor PZO de recente cijfers nog geen directe reden tot grote zorg. Immers, sterk wisselende inkomsten horen nu eenmaal bij het risico van ondernemer zijn. Als ondernemer moet je er rekening mee houden dat er na goede tijden ook slechte tijden kunnen aanbreken. Dat veel zelfstandigen dat ook doen, blijkt ook uit andere CBS-cijfers (notabene cijfers die 2 dagen voor de cijfers over het inkomen werden gepubliceerd). Deze CBS-cijfers geven aan dat zelfstandigen (gemiddeld) over fors meer vermogen beschikken dan personen in loondienst. Een appeltje voor de dorst kun je zeggen.

De inkomensdaling in het derde kwartaal, zo becijferde het CBS, trof in het bijzonder zelfstandigen in de agrarische sector en financiële tussenpersonen.

Ook in andere sectoren zullen zelfstandigen niet aan de gevolgen van de crisis zijn ontkomen. Gelukkig bespeur ik in sommige sectoren ook voorzichtige tekenen van herstel, maar het is nog steeds zo dat opdrachten niet voor het oprapen liggen. Ook tarieven staan flink onder druk. Als ondernemer moet je hier goed rekening mee houden en dus echt verder kijken dan je eerste opdracht lang is.

Voorsorteren op betere tijden
Zelfstandigen zijn zeer flexibel. Ik heb het afgelopen jaar nadrukkelijk geconstateerd dat zelfstandigen de crisistijd ondernemend hebben benut om 'nieuwe wegen' te vinden. Zo hebben veel zelfstandigen zich geschoold in nieuwe vaardigheden of technologieën. Zelfstandigen bedachten andere product-/markt-combinaties of gingen met andere zelfstandigen samenwerkingsverbanden aan. Prachtig om op die manier de ondernemersgeest te zien werken. Juist de crisistijd wordt op deze manier benut om straks weer goed uit de startblokken te kunnen komen.

Economische factor van belang
Zelfstandigen hebben hun belang voor de Nederlandse economie de afgelopen jaren nadrukkelijk bewezen. Velen van hen ontpopten zich niet alleen als een waardevolle, flexibele schil op de arbeidsmarkt, maar zijn ook creatief en ontwikkelen hun eigen expertise waarmee ze ondernemingen, overheid of bijvoorbeeld het verenigingsleven van dienst zijn. Vanwege hun brede ervaring en kennis bereiken ze vaak zeer goede resultaten en woren ze door opdrachtgevers graag gezien.

Vooralsnog geen reden voor grote zorg dus. Toch vind ik het – gelet op hun belang voor de Nederlandse economie - gerechtvaardigd dat de overheid zelfstandigen die door de crisis echt in de problemen komen ondersteunt. Vanuit PZO pleiten wij bijvoorbeeld voor een soepele beoordeling van het urencriterium in 2009.

Urencriterium
Immers, het niet halen van het urencriterium betekent dat ook geen recht meer bestaat op bijvoorbeeld de zelfstandigenaftrek. Dat betekent een aftrekpost van maximaal EUR 9.251,- minder. Voor het recht op zelfstandigenaftrek moet een ondernemer op jaarbasis tenminste 1.225 uur aan zijn ondernemingsactiviteiten besteden. Die 1.225 uur bestaat overigens niet alleen uit declarabele uren bij opdrachtgevers, maar ook de tijd besteed aan bijvoorbeeld de administratie, acquisitie en opleidingen telt mee. Toch is het denkbaar dat er zelfstandigen zijn die in 2009 niet of net niet aan het urencriterium kunnen voldoen omdat zij geen of minder opdrachten hebben gehad. Ik vind het in deze uitzonderlijke crisissituatie dan gerechtvaardigd om soepel met het urencriterium om te gaan. Zeker als een ondernemer de afgelopen jaren zonder enig probleem aan dit criterium voldeed.

Geschreven door Esther Raats-Coster, voorzitter Platform Zelfstandige Ondernemers (PZO)