DEN HAAG - In deze tijd met computers en ICT is het makkelijk om snel nieuwe cijfers op te hoesten. Dat gebeurt dan ook op grote schaal, maar daar zit ook een negatieve kant aan. Vroeger produceerden bedrijven jaarcijfers, toen kwamen de halfjaarcijfers nu zijn kwartaalcijfers heel gewoon. Met tussentijds nog updates.

Over onze economie, prijsontwikkeling, bedrijfstakomzetten, werkgelegenheid, importen en exporten of de huizenverkopen zijn er iedere maand cijfers.
In mijn tijd als ondernemer, groothandelaar gedurende 23 jaar, deed ik dat ook.
Ik volgde de essentiële cijfers met de dag. Maar ik hield rekening met het aantal werkdagen per maand en andere factoren, zoals verschillende vakanties, beursdata, bijzondere introducties, acties enz.

Zo kan het zijn dat een maand in het ene jaar 23 en het andere jaar 21 werkdagen heeft. Dat scheelt bijna 10 %, daar moet je rekening mee houden.
De cijfers die wij steeds met fors publicitair geweld gepresenteerd krijgen zijn vaak niet “geschoond” terwijl dat wel zou moeten.
De cijfers kloppen op zich wel maar zijn toch niet goed vergelijkbaar.
Erger is dat de cijfers vaak niet objectief, rekening houdend met de omstandigheden, worden becommentarieerd maar worden beoordeeld op basis van eerdere verwachtingen.

Zo lees je soms dat bedrijfscijfers tegenvallen “want de winst steeg met 23 % terwijl minstens 25 % winstgroei werd verwacht”. “Tegenvallen” is dan wel een erg relatief begrip, want 23 % meer winst is toch heel mooi.

Recent verschenen de cijfers over de woningmarkt waarbij werd gezegd dat de huizenverkoop weer was gedaald, “ondanks de verlaging van de overdrachtsbelasting van 6 % naar 2 %”. Wat een domme presentatie, die verlaging is net ingegaan, iedereen weet dat de resultaten met vertraging komen. Een huis ga je bekijken, vergelijken, bieden, financiering aanvragen en wat er nog niet meer allemaal gebeurt voordat de koop wordt gesloten. Dan duurt het vaak nog een tijd voordat de overdracht plaatsvindt, waarna het pas als verkoop zichtbaar in de cijfers. Daar zitten vele maanden tussen. De resultaten van de overdrachtsbelastingverlaging zullen dus pas na maanden zichtbaar worden.

Bij de beursgenoteerde fondsen spelen nog andere belangen. De besluiten tot eenmalige afboekingen spelen een grote rol. Het is bij de grote beursfondsen gebruikelijk dat de nieuwe CEO begint met forse afboekingen, het verhaal is dat hij er niets aan kan doen, het komt door zijn voorganger. Daarna vallen de cijfers mee, is er een forse winststijging “dankzij het nieuwe management”.
Ja, dank je de koekoek, als je eerst met eenmalige lasten de winst wegwerkt valt die vervolgens al snel hoger uit.

Het is een gebruikelijke methode, bij bijvoorbeeld Philips gaat het zo al jaren.
Ook afgelopen week weer forse afboekingen door de nieuwe CEO, net als bij zijn vele voorgangers, het is een spel dat wij allemaal doorhebben. Misschien zijn die afboekingen nodig, maar waarom stelde de vorige topman ze uit en doet de nieuwe ze meteen na aftreden? Ook de afgelopen jaren zat hij er toch bij?

Het zou goed zijn als wij allemaal, analisten en journalisten voorop, kritischer worden op de cijfers die wij gepresenteerd krijgen. Dat geldt voor zowel bedrijfscijfers als algemeen economische cijfers, die ook steeds in de politiek worden gepresenteerd. Werkloosheid in Nederland bijzonder laag?
Ja, maar in vergelijking met andere landen ongelooflijk veel mensen met een andere uitkering dan een werkloosheidsuitkering, zoals de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen WAO en WAJONG.

De overheidstekorten in landen vergelijken? Dan wel erbij bedenken dat Nederland voor de ambtenarenpensioenen hele grote pensioenfondsen heeft, terwijl de meeste andere EU landen er geen Euro voor hebben gespaard en de pensioenen uit de lopende begroting moeten betalen. Zij staan er dus veel slechter voor, wat in de komende tientallen jaren zal blijken.

Cijfers die op zich kloppen geven vaak niet het goede maar juist een vertekend beeld van de echte werkelijkheid. Waakzaamheid is geboden.
Het oude systeem van “resultaat uit gewone bedrijfsvoering” en vervolgens “bijzondere baten en lasten” was een doorzichtiger systeem.
Misschien tijd om de internationale accountingregels weer aan te passen?
In ieder geval moet de overheid ervoor zorgen dat zij steeds goede informatie geeft, de cijfers moeten niet alleen kloppen maar samen met de erbij gepresenteerde feiten een goed beeld geven van de situatie.
Neem mijn portefeuille, verkeer en vervoer. De filecijfers op zich zeggen lang niet alles. Zowel het weer, de economische bedrijvigheid, hoe de vakanties vallen en wegwerkzaamheden zijn van grote invloed.

Bij het openbaar vervoer is daarnaast van belang dat de metingen “beïnvloed” worden. Een trein die te laat komt wordt in de statistiek vastgelegd.
Het punctualiteitpercentage van NS daalt dan en dat is van invloed op de beoordeling van het functioneren van het bedrijf, hun directies en de bonussen. Maar een trein die dan maar uit de dienstregeling wordt geschrapt, veel vervelender voor de reiziger, bestaat dus niet meer en zie je niet terug is de prestatiecijfers van NS. Dat kost niemand zijn bonus. Als het zo gaat, en dat gebeurt echt, koop ik weinig voor dit soort cijfers. Een reden te meer om de cijfers zo niet te accepteren en de bonussen te schrappen.

De salarissen voor de directiefuncties zijn toch al hoog, dan mag je verwachten dat er keihard wordt gewerkt en gepresteerd. Als motivatie zijn ze dus niet te nodig. En als de cijfers door de betrokkenen ook kunnen worden beïnvloed zijn ze ook niet bruikbaar.
Dit is maar een voorbeeld, voor de meeste bedrijven geldt dit. Dus cijfers beter, eerlijker presenteren en niet gebruiken om de salarissen via een bonus fors op te hogen. Het klopt niet en is niet nodig.
Zeker niet bij overheidsorganisaties en overheidsbedrijven. En eerlijk gezegd zou er in het bedrijfsleven ook veel kritischer naar gekeken moeten worden.

Geschreven door Charlie Aptroot, lid van de Tweede Kamer voor de VVD