ABCOUDE – Steeds meer geschillen in de Nederlandse samenleving worden voor de rechter beslecht. Het wordt ‘de juridisering van de samenleving’ genoemd (ook wel: de juridificatie). De advocatenbranche profiteert vanzelfsprekend van deze toename van de vraag. Er is echter een probleem: er zijn te weinig advocaten. En dat ondanks een onstuimige groei van hun aantal.

Advocaat
Een advocaat is een universitair afgestudeerde jurist die aan een aantal wettelijke eisen, waaronder een driejarige aanstelling als advocaat-stagiair bij een advocatenkantoor, met goed gevolg heeft voldaan. De advocaat wordt beëdigd door de rechtbank in het arrondissement waar hij zich wil vestigen. Een advocaat verleent rechtsbijstand in gerechtelijke procedures en geeft advies in juridische aangelegenheden. In tegenstelling tot bijvoorbeeld een notaris, die meestal voor twee partijen werkt, is een advocaat per definitie de belangenbehartiger van één partij. In de Advocatenwet is geregeld dat alle advocaten verplicht lid zijn van de Orde van Advocaten. Deze Orde stelt extra eisen en regels aan het functioneren van de advocaat.

Procesmonopolie
De advocaat heeft het procesmonopolie, hetgeen betekent dat hij in civielrechtelijke procedures voor Rechtbank, Hof of Hoge Raad de enige rechtshulpverlener is die cliënten mag vertegenwoordigen. Alleen voor het kantongerecht en in het strafrecht mag een gedaagde zich zelf verdedigen. Een bedrijfsjurist bijvoorbeeld, mag geen civiel proces voeren. Mede hierdoor is het procesmonopolie niet onomstreden.

Procureur afgeschaft
Tot voor kort waren de regels ingewikkelder: in civiele zaken moest er gebruik gemaakt worden van een procureur, die alleen kon handelen in zijn arrondissement van vestiging. Voor een zaak in een ander arrondissement moest een procureur uit dat arrondissement worden ingeschakeld. Omdat bijna elke advocaat ook procureur is, betekende dat in de praktijk een advocaat uit dat andere arrondissement. De regel was ooit ingesteld omdat het in vroeger tijden niet gemakkelijk was om te reizen en elk arrondissement eigen regels had, die sterk uiteen konden lopen. De inmiddels overbodige regel is per 1 september 2008 afgeschaft. Dat betekent dat iedere advocaat nu in elk arrondissement mag procederen.

Steeds meer advocaten
Advocaat is een populair beroep. Dit wordt ondermeer veroorzaakt door het hoge inkomen en een grote en toenemende vraag naar juridische diensten. De groei van het aantal advocaten is over de decennia spectaculair. In 1970 waren er nog 2063 advocaten, in 1980 waren het er 3726, in 1990 6381, in 2000 11.033 en in 2007 14.274. Bij studenten staat het beroep van advocaat in de top 10 van meest favoriete beroepen. Het is dus te verwachten dat het aantal advocaten in de komende jaren verder zal aanzwellen.

Steeds meer vraag
De juridisering van de samenleving zorgt ervoor dat steeds meer ondernemingen en particulieren een beroep doen op een advocaat. Dit wordt mede bevorderd door de toename van het aantal rechtsbijstandverzekeringen. De groei van de vraag naar de diensten van advocaten is zelfs een stuk sterker dan de groei van het aantal uren dat het steeds grotere advocatenlegioen ter beschikking heeft. In de advocatuur is hierdoor de werkdruk zeer hoog. Analisten van ondermeer Rabo en ABN AMRO verwachten dat de sterke groei van de vraag naar advocatendiensten in de komende jaren doorzet.

Discussie over hoge tarieven
De advocatuur kent geen vaste tarieven. De advocaat mag zelf weten welke prijsafspraken hij met zijn cliënten maakt. Mede door de verhouding tussen vraag en aanbod zijn de tarieven van advocaten hoog. Uit onderzoek blijkt dat de meeste Nederlanders een advocaat te duur vinden. Maar liefst de helft van alle mkb-ondernemers beoordeelt de factuur van de advocaat als te duur of onduidelijk. De Orde van Advocaten heeft onafhankelijk onderzoek ingesteld naar de tarieven.
Analisten van ABN AMRO verwachten dat op den duur het tariefstelsel zal worden vervangen. Zij zien de urendeclaraties plaats maken voor een stelsel van prijzen per juridische dienst. Ook stellen zij dat de hoge prijzen van advocaten nog steeds een te hoge drempel opwerpen voor kleine bedrijven. Hierdoor mist de advocatuur een deel van de potentiële markt.

Kantoren
Nederland had in 2007 2911 advocatenkantoren, waarvan 45 procent bestond uit één advocaat. Nog eens 38 procent van de kantoren heeft twee tot vijf advocaten. Het aantal kantoren dat tien tot zestig advocaten in dienst heeft groeide in 2007 van 6,0 naar 6,9 procent. Bij deze kantoren is een toenemende specialisatie zichtbaar.

Meer ondernemerschap en professioneel management gewenst
Brancheanalisten van zowel ING als Rabo vinden dat de advocatuur tekort schiet in ondernemerschap. Uit het sectorrapport van de Rabo: “Om succesvol te zijn zullen advocaten meer ondernemerschap moeten tonen, onder meer door hun kantoor sterker te profileren in de markt. De inzet van moderne communicatietechnieken biedt daarbij nieuwe mogelijkheden.” ING houdt de grotere kantoren ten voorbeeld in een pleidooi voor professioneel management: “Grote advocatenkantoren dragen het dagelijks bestuur over van de matenvergadering aan ‘managing partners’, of aan een van buiten de advocatuur aangetrokken directie. Zo wordt er meer aandacht gegeven aan marketing, automatisering, efficiency en financieel management.”

Rikco Pardoen | Businesscompleet.nl

Zie ook:

Zeven tips om te besparen op een advocaat

Mediation als alternatief